






LIB.IV. DE VENTORUM ORIGINE, 
Cap; X. hic frigidioribus locis condenfatus fornici- 
bufqueimpactus, inaquamtefolutus , gut- 
Pluvia fub tatim p/uviz inftar decidit ;atque adeo hinc 
terranea fit 1 ü th 
exvifiluio. Occafionem nactus zrifloreles fontium ori- 
ne4412 i- ginem nonaliundequàin ex refo/utione va-| 
ira jr Doruyintra cryptas fubterraneasfacta , pro- 
dés. — duciafferuit, quam tamen nosin Seclone de 
Origine fontium , non univerfalem fed par-| 
zialem caufam demonftramus. Dep/uviis ita- 
que f/z5terraneis nulla eft controverfia : U- 
Nix» trum vero azx & grando in fubterraneisan- 
172) [À- tris cenerentur, pariter nemini dubium effe 
ebet. Sienim vapor in cryptas frigidas ni- 
trofis fpiritibus refertas inciderit, fpumofa 
vaporis fubftantia antequam in aquam ver- 
tatur, ambientis a£risfrigore in »zveos floc- 1 
co$ contrahitur; fi vero in guttofam aque 
fubítantiam refolutus fuerit , vehementi fu- 
perveniente frigido vento , tum etiam in 
grandinem , elaciemque eam condenfari ne-| 
Crypta $- ceffe eft. Vidi ego in Monte Sorano cry- 
"95 — ptam veluti glacie incruftatam, ingentibus 
in fornice hinc indé /Z;rzi; dependentibus, | 
quibus vicini Montis accolz pocula zfti- | 
votempore conficiunt, aque vinoque , quz | 
iis infunduntur, refrigerandisaptiffima, ex- | 
tremorigore in fummas bibentium delicias | 
commutato. | 
VENTI SuBTERRANETI. 
Accedo ad Ventes (ubterraneos , quos non 
folum in concavis 'lerrz diftrictibus domi- 
nari , fedimpetu incredibili fzvire , adeó 
certum eft quàm certz funt Montium JEolio- 
rum, quz ubique paffim locorum obfervan- 
tur, fariofzz & vehementes Veurtorum efflatio- 
nes. Videquz Libro 3, Cap. de Monte JEolio 
Venti fub- 
terranei. 
295 
que hzc eft przmacau[a Venti Subterranei, Se- 
cunda ezzorum caufa funt catadupe fluminum 
fubterraneorum , quz ubi per fcopulofa prz- 
ruptaque loca fefe przcipitaverint, mox in- 
tra cataracte cavernofum tra&um zugentem 
lapfu fuo Zeztum efficiunt, qui deindeper 
meatus abditos, & deinde per montium 
fpiracula evolutus , tales quas diximus //ra- 
ges edit. "Tertia caufa ventorum effe poteft, 
Iquefatlarum im montibus uivium , quarum 
refolutz aquz concava montium penetran- 
tes, lapíu fuo zsgeztes ventosfübinde intra 
vifcera montium caufant ; que quidem non. 
differt ab ea quz fit à catadupis fubterra- 
neisfluminum, nifiquod hz perennes, illz 
certistantum anni temporibus fzviunt.Sunt 
& alig cauji ventorum [ubterraneorum , quas 
quia citato loco explicuimus, hiciisnon im- 
morabimur ; fufficiat interim veztos Subter- 
raneos paucis hifce addu&is rationibus de- 
monftraffe. 
$. II. 
"Terrzmotus proprius Subterreffrium incen- 
diorum effetlus. 
Errcemotum non tam meteorologicam 
quàm fa£terraneam impre[fionem es ipfa 
ratio dictat ; cum zerremotus non extra fed 
intra terram Íolitas fibi cataftrophas exer- 
iceat ; quo in rerum natura nihil terribilius 
'formidabiliufque , til funeftius humano 
|generi accidere poteft , maximum D E I zowiite. 
ilagellum , quo DEUS OPr. Max. homi- revetw. 
(nes fibi perduelles & Mandatorum fuorum 
contemptores unicé caftigare folet. Quas 
non urbes hifce fubverfas, quas regiones 

Cefiorum , &in Itinerario noftro Hetrufco , de non devaftatas , montes non everfos legi- 
Ventofa fpelunca in Agro Volaterrano vecenfui- mus? PZinius infui temporis Vefuviano in- Plinius. 
Petrus Gui- 
fonius, 
Speuwa vulgo Nious, adjacere Montem Crypta JEolia 
pce s celeberrimum , ex qua perennes exfpirent 
to[a. 
tientes accolz , cum aliquoties lateritio la- 
pidumopereos Speluncz obftruxiflent, v;o- 
lentiz tamen Venti adeo robufta obftacula 
opponere nunquam potuerint,quin mox re- 
jectis proftratifquerepagulispriftinam fibi 
libertatem per congeminatam rabiem vindica- 
rit. Videquz cztato /oco defimilibus Monti- 
bus retulimus. 
Sada M Quaeritur hujufmodi SaZterreffrium Ven- 
rerawe. iorumcau[a. Dico itaque,multiplicem effepos- 
T3 fe borum Fentorum originem : primo fpiritus 
Jaluitrofivi ignis rarefatli , qui dum anguftia 
locorum meatuumque preffi , dum cavernas 
vaftioresjam majori libertate prediti fub- 
eunt, inclufus fpeluncis aér, irruentium fpi- 
Ventitanto impetu, ut ferociz hujus impa- | paffus fe retroagere magna intuentium ad- 
mus. Retulit non ita pridem nobilis juxta |cendio tales fuiffe zremores terr Ícribit, niforie msi- 
ac doGtiffimus ir Petras Guifonius Gallus, qui Terram non dicam movere, fed fufque r«» terrz- 
d : | à 
Legum & Medicinz Do&or, Novioduno, deque vertere viderentur. 
motuum 
Scipio Mazzella vig, exbi- 
aliique narrant, tantas fuiffe terre commo- tentes. 
tiones Puteolis Anno x 94, ut Mare ad 2oo GR Mu 
miratione & confternatione obfervatum 
fit. Terremotus qui Vefuvianum ibcendium 
preceffit Anno 1631, tantus fuiffe dicitur 
ut rupto Maris, fundo pifces partim é Mari 
projectos, partim recedente Mari in litore 
reli&osunà cum navibus offenderint ; quos 
horrendi fequebantur mugitus , fumus, ci- 
nerea pluvia, ingentium faxorum eructatio- 
nes , torrentes ignei , novorum fontium 
bituminifque fcaturigines; que omnia in- 
credibilem & vehementitlimam ferocien- 
tis Nature vim & potentiam oftendunt. 
Sed horum omnium ra£iozes , jam ordo po- 
ftulat ut affignemus. 
Notum eft, quantà formenta bellica & Swuitor- 
menta bel- 


rituum violentia vehementiffimé exagita- fubrerranei cumiculi pyrio onuflà pulvere vi pol- yore, 
tus, dum non nifi per anguftiffimos meatus /eax? , certé nil tam folidum, nil tam bene i» extrema 
exitum reperit , indefefe unà cum fpiritu, fundatum eft, quod non vel in ictu oculi eb 
eà quam defcripfimus cum ra£ie evolvit. At-! projiciant profternantque; & ficawfam — "veris pyriis 
' em 





