




Cap. Y. 
Cap. Y. 
Ariftoteles, 
^ atriflotelis 
de origine 
fontium 
fententia. 
Sententia 
expofitio. 
248 
Suppono tertio , gnis Vulcan e[tuaria mi- 
ras in aquis fubterranen à Mari prodeuntibus, 
alterationes & metamorphofes effcere; dum 
eai per meatus fiphonefque pyragogos ob- 
vias jam rarefactas fu//imant , modo fpiffas 
refolvunt , nunc halitibus mineralibus tingunt, 
fimilibufque modis operantur , qui in fe- 
quentibus adducentur. 
Suppono quarto , Naturam n abditis &| 
undique claufis cavernis fabrerraueis conflitlu 
ob Vacui alicubi intervenientis formidiuem, 

CAP 
MUNDI SUBTERRANEI 
exorto, zmiros effetlus in aquis in altiora loca 
trabeudis praflare. 
Suppono quint , Canales bydragogos fub- 
ferrameos mon ubique eju[dem latitudimi effe, 
fed pro conftitutione locorüm, modo in im- 
menfum dilatari; jam inanguftum conftrin- 
gi, nunc mediocri fpatio contineri , 2 qua zr- 
regulari diflenfione admirandi in rerum natu- 
ra effetus ut poflea dicetur, procedunt. 
Hifce fuppofitis, jam occeptum aufpice- 
murargumentum. 
UTC XE 
Dz:zsQUISITIO. 
(De multiplii Caufa originis Fontium. 
leri non poteft ut origo Fomtium ad 
E unam caufam univerfalem revocetur; 
quare pro diverforum effectuum ra- 
tione , diverfz quoque caz/z conftituende 
funt;quarum hocloco decem , à quibus Fon- 
tium, deinde Fluminum & Lacuum origo de- 
pendet, affignabimus; quas omnes ordine 
explicabimus. 
Prima eft 4riflotelis & omnium ejus Se- 
Ctatorum , qui ostium eriginem ad duo capi- 
ta reducunt ; videlicet ad vaporzs in fornici- 
Bus montium interioribus, frigore loci con- 
denfati refolutionem. Secundo ad pluvias, que. 
dum meatus Terre penetrant , atque alicu- 
bi exitum reperiunt , foszem efficiunt. Ita 
veró philofophatur /. 4. Mer. Tex?. 52. Verba 
ejus funt : Quapropter &9 fluxiones fluvio- 
tum ex montibus videntur e[[e fluentes , € plu- 
rimi maximique fluvii fluunt ex maximis mon- 
tibus , & locis altis vicini funt ; in campeftribus 
autem fre fluviispauci funtomnino s Montana 
enim & alia loca veluti fpongia fuper[ufpenfa 
fecundum montem modica quidem , in multis au- 
zem locis fcaturiunt 6 conflillaut aquam s [u[ci- 
piunt enim defcendentis aque magnam multitu- 
dinem , && ad[iendentem vaporem infrigidant 
&9 condenfant iterum in aquam : quapropter , ut | 
diximus, maximi fluviorum ex maximis vi- 
firabimus ; fed quid vapores illos excitet , quo- 
modo imbibitio pluviarum guttarumque diflil- 
latio tantam aquarum molem fuppeditare queant 
quantam fubinde ex montibus evolvi vide- 
mus, concipi non poreft ; multó minus ca- 
pi poteft, quomodo in altiffmorum montium 
lacubus , qui integros fluvios undiquaque 
perenni flüxu diffundunt , quique fornicead 
refolutionem vaporum in aquas neceffario, 
son teguntur , ad[cendant aqu? Nec fubfiftit 
id, za montibus tantum altis fontes , àncampe- 
[tribus verà frve fluviis paucos e[e. Ego contrà 
fentio , in campeftribus majorem fubinde 
aquarum multitudinem per fuZterraneos fon- 
tes nafci, quàm qu£ ex montanis evolvi- 
tur, & ingentes Lacus affatim demonftrant, 
uti z/frà oftendemus. 
Cum itaque Zrzfloteles valde abftracté & 
morefuo Metaphyficé de Fontium caufis phi- 
lofophatus fit ; nos ad propiores caufas pro- 
reffi , omnes occurrentium difficultatum 
copulos, qui'inobfcura A4riffotelis fenten- 
tialatent, DEO dante, fuperaturos confi- 
dimus. 
Fontes itaqueex vapore oriri in fornicibus 
cavernarum [ubterreflrium re(oluto,fi univer- 
fim. confideremus , falfum eft ; videmus 
enim & frequentiffima experientia conftat, 
dentur fluentes montibus. Hc funt verba 47ri-| in innumeris locis ubi ingentes Amnes & 
Jfotelis que uti obícuriffima funt , ita varias 
quoque in Scholis excitarunt contentiones. 
Ego verum Ariflotelice fententiz de caufis 
fluminum & fontium. fenfum hunc. effe dico. 
Primó dicit effe agzam ,'quz colligiturà ter- 
rafupervenientibus ex nubium refolutione 
pluviis , & quafi [pongia quadam imbibitur, 
deinde paulatim poftea aquam intus difHi- 
laus dimittitper fontes & flumina; quifenfus 
planus eft, ut ex verbisallatis conftat. Al- 
teram caufam innuit per ad/cendentem vapo- 
rem, qui vapor zufrigidatur & conden[atur in; 
aquam ; ubi non intelligas velim vaporem in, 
a&re exiftentem , fed per eum , gui zztus del- 
tefcit,& in frigidos cavernarum fornices 
impacus, ibidem in aquam refolvitur. 
Et quamvis non abnuam, ex refolutione 
vaporum fontes oriri poffe., uti pof/ca demon- 

Flumina ex Montibus fuam originem obti- 
nent, aquam zoz per modum fontis ebullientis, 
fed inflar vaflà Fluminis erumpere , & ftatim 
nayigationi aptum reperiri , ut de fontibus 
Gangis, Nili , Padi, Rhodani , Rheni , alio- 
rumque Fluminum totius Geocofmi vide- 
re eft. 
Sed dicet nonnemo ex Peripato, Verum 
effe , non eaper modum ebullitionis evolvi , fed 
e[fe baud dubie intus ingentes aquarum promos- 
condos , qui ex refolutione vaporum in fornici- 
Bus cavernarum nonfecusacin vitreo Alem- 
bici fornice , basc aquarum in fubjetlo bydro- 
phylacio copiam praflaut , quz deinde per fis- 
furas Montium exitum quzrentes in flu- 
men erumpant. Re&é & fcité quidem hec 
dicuntur, nequeego abhac opinione, utex 
precedentibus patuit , alienus fum ; multos- 
que 
Difgui- 
fítio Y. 
Can[atn ab 
Ariftotele 
Affgnatam. 
non effe t- 
viver[alem, 
Objeflie 
Peripasi. 
