





Gect. T. 
Cap. 11. P 
^ 
- 
50 
SENTENTIA AUCTORIS. 
De Fontium ex vaporibus fubterraneis origin 
LJ nonnullis Fouzibus ex refolutione vapo- 
rum ortis , quoad fuZffantiam quidem rei, 
Ariflotelis placito non invitus fubfcribo,non 
tamen quoad modum. Quomodo nd nos 
ex dictis vaporzbus fontes enafci polle pute- 
mus, paucis exponimus: Supponendo pri- 
mó, Terram , ut jam fzpe fzpius oftenfum 
fuit, partim /ydropbylaczis, partim pyrophy- 
laciis , aérophylacüfque znftrutlam effe , quz 
ut Naturz operationibus fervirent, varios 
fiphones, meatus, hiatus, fifluras, rimafque 
ad occulta negotiationis commercia' exer- 
cenda magno Naturz confilio illis infertos 
effe voluit ; qui fi ex pyrophylaciis ducan- 
tur , zbermagogos , fi ex hydrophylaciis vero 
deriventur , /ydrageges appellandos duxi-| 
mus. Si itaque in unum ex hydrophylaciis; 
montium canalis bydragogus magnam gue; 
fpiritus copiamlalicubi invexerit,agua ftatim 
veluti ex benigno hofpitis adventu follici- 
tata fufcitataque,, atque in vapores elevata 
fornici hydrophylacii adherebit,qui ibidem 
frigore loci doa refolutique per cavernz 
MUNDI SUBTERRANEI. 
parietes defluentes cavitatibufque collecti, Difjuif. 
cumautem hi exfpirati balitus peremnes fint, 
& vaporum refolutionem, & ex hacrzwvum con- 
fequenter, uti & fostem perenni fluxuaquas 
fundentem , perenzem effe , neceffe eft. 
Altermodushiceft: Si vero zn bumidam 
montis alicujus fulterraneam cavernam aquis 
non ita confertam , baZitus illi gue? intrave- 
rint, fiet ut ii mixti bumido locorum per qug 
iferuntur , vaporis naturam indaant , vapores 
verb cavernz infinuati, Gc pfrigidum forui- 
| cem illii, ibi cenden[at refolutzque in aquam 
Iper Hydragogos canaliculos à Natura ordi- 
natos fluentes , pariter zz fontem r?vumque 
| perennem evadent. 
Atque hocpacto Ariffotelis fententia com- 
modé defendi poteft. 
| Quiverbdicunt ex pluviis uivibu[que , de 
; quibus pof/ea agetut , 2n cavernis colletlis fon- 
tes originem babere, benedicunt, fedi ob fu- 
pràindigitatas caufas, fontes quidem babe- 
Aunt , at non perennes , fed certis temporibus, 
| ceffantibus videlicet & pluviis & nivibus, 
aquis orbatos, à fluxu fuo deftituros , uti 
poftea variis exemplis confirmabimus. 

COT POUT THE 
DisQU 
I.S-I- T. 1 /Q. 
tDe principali generalique tum. Fontium tum. Fluminum caufa. 
$1 
M.opvs PRIMU S 
Eripatus coritra facrum Ecclefaflis elo- 
quium, zegat fontium fluminumque ori- 
ginem ex mari procedere , fed fola. aéris 
in vaporem condenfati re[olutione , uti paulo 
antefuprà oftendimus, zafc aftrmat ; quod 
uti paulo ante, ftandoin generalis caufz 
inquifitione , falfum oftendimus , ita no- 
ftrarum partium erit , vario experimento- 
rum apparatu coztrarium , id eft, fontes C& 
flumina omnia ex mari egredi , & in illud redi- 
re, hoc capite explicare. 
Sola difficultas quominus fibi iftam rem 
perfuadere queant Adverfarii , in hoc uni- 
co confiftit, quod concipere non valeant, 
quomodo aqua contra naturalem [uam inclina- 
donem , in altiffmos etiam montium vertices 
elevari poffit ? exiflente inarimultos bumilio- 
7i; quam difficultatem fi evicero , certé 
nullum tam infenfati ingenii effe puto, qui 
non manibuspedibufque, ut dici folet, fit 
in meas fententiz partes iturus. 
Dico itaquz, juxta Suppofttionem primam 
.& fecundam bujus Setlionis , non "'errenum 
Corpustantum , fed & fundum Maris, in- 
numeris meatibus perfoffum , quod & in 
precedentibus Libris inductione Marium 
"Terrarumque abunde demonftratum fuit. 
Quo pofito , certum quoque eft, non fine 
admirabili Nature confilio factum effe, 
quod mare, juxta Suppofttionem fecundam, 
tot tempeftatibus , tot ventorum flatibus, 
itot defcendentium nubium molibus pre- 
| matur, fluxdsdeniquerefluxufque fui per- 
petua reciprocatione perenni inconftantia 
conftantiffimum fit. Arguunt hzc urique 
[magnum fagacis Nature inftitutum , quz 
! uti nil fruftra voluit, ita hzc omnia in ad- 
| mirabiles Naturz fines direxit. Notum eft 
ex Hydraulicis, quam aque vel mmima vis, 
quá premitur , fit contraria , utpoteloco con- 
tim , vel fi exitum alicubi reperiat , mox 
per eum veluti vim fibi illatam fugiens, 
femitas ultra naturz limites conftitutas pro- 
fequitur ; patet id in ;zjetfo aque lapide , pa- 
tet & multiplici Hydraulicorum experimento, 
que poftea adducemus. Hoc pofito dico, 
aquam [uper altiffmes etiam montium vertices, 
uti ex lacubus montium perennibus, qui 
paffim in iis reperiuntur, conftat, ex marz 
nullo negotio deduci poffe. 
EXPERIMENTUM IL 
Aqua preffa ulà exitum reperit, ultra natura- 
Jem inclinationem in altum ad[cendir. 
IE dao folles A B, extgorio groffo, pli- 
i catiles, in quorum fundis inferantur 
dao canales G Y , qui intra fuppofit& 4gwz 
viwg receptaculum, D C E F porrigántur, 
fiantque in orificiis internis utriufque fol- 
lis 

«| per canalem tandem in foszem erumpent ; Exper. 
Quomodo 
Aniftotclis 
fententia 
defendi 
oft. 
Quid ad 
fontium o» 
riginem 
maris zzsl- 
tiplex mo- 
tus conferat. 
tineri nefcia, vel enim preffa exundar fta- 
