





Sec. I. 
Inffrumen- 
1um pulchre 
oftendit 
quomodo 
aqux maris tarum 
exaltentur 
fupra mon- 
Tes. 
a2 MUNDI SU 
tus canalis per concham B aquà. Dico ex 
fala prefsura aéris intra concavi capacitatem 
latentis palma manüs explanata , facta, 
aquam intra canalem B C A contentam par:- 
ter pre(Jam , magno impetu ultra Ain Cper 
fiphunculum C , i» magnam altitudinem ex- 
pre[fum. iri. Eodem prorfus modo in mar; 
fieri putes, quod aéris five à ventis concita- 
ti impetu, five à gravitate nubium aquisfoc- 
defcendentium gravitate preffum, 
neceffarió cedens per hydragogos meatus 
(quos aqua femper impletos efTe neceffe eft) 
ultra equilibrium A fefe in conchas mon- 
tium multo mari altiores contra naturalem 
inclinationem exonerabit. Sicuti autem 
fluxus & refluxus tum maris, tum aér velà 
vento agitatus, vel à nubium gravidarum 
defcenfu perpetuo feré ubique premitur: ita 
ex hac preffura maris per appropriatos fibi 
fiphones cedentis, in concham montium 
hydrophylacticam, ex ouerationem perennem 
effe neceffe eft : cum. caufam perennium 
operationum effe&us perennes confequi, 
jam vulgo notumfit. Rarum fane experi- 
mentum, quod in noftro Mufeo magna fpe- 
Catorum voluptate exhibere folemus ; aqua 
: e : | 
fiquidem aéris motuiin concha B preffa, & 
per canaliculum C expreffa , intra concham 
A, & hinc per alium fiphunculum , e, flu- 
minis inftar fefe exonerabit. Experimen- 
tum adeo luculentum , ut inftituti noftri 
caufam prorfus ob oculos ponere videatur. 
Sed dicet nonnemo Aquam maris tanta vi 
non premi , ut totam in bydragogo canali flabu- 
lamtem. aquam infiniti ferà ponderis concitare 
poffit. Huic refpondeo , aquam zntra bydra- 
gogum contentam non tantum facile moveri, fed 
€9 nullo pene negotio ultra equilibrii (ui termi- 
nos protrudi ; quoniam enim aqua intra ca- 
nalem B CH, in H &B zquilibratur, non 
eialiud fpatium ultra nature fuz terminos 
conficiendum eft, quam ex A vel H , intra 
concham C A. Iterum, quoniam cumulus 
aquarum zíluantium in mari, aut etiam 
ventorum vis premens multo potentior eft, 
quàm aquainter A & H, autinter H & C 
contenta , certum eft ex Hydroffatica noftra, 
aquam utpote ad tantz aquarum concitata- 
rum moli refiftendum impotentem , neces- 
farib àpotentiori principio five à potentia 
majori cedere coactam , intra concham C A 
fefe infinuaturam , per canales à natura ei 
coagmentatos. Eodem modo ventorum fla- 
tibus, quibus mare premitur , eandem po- 
tentiam , ad aquam in canalibus hydrago- 
gis contentam , ultra zquilibrii fui terminos 
elevandam , ineffe dicendum : Siquidem 
aquarum ultra equilibrium elevandarum mo- 
lem , ad aquarum in Oceauo prementium molem 
quaft infenfibilem effe , fequenti Schemate 
oftendemus. 
Primo fuppono, juxta communem Geo- 
metrarum computum, quamvis alii aliter 
fentiant , Semidiametrum Terri non effe nifi 
jmitatem 
BTERRANEI 
3600 milliarium , quorum 6ouni gradui cce- 
lefti refpondent ; hanc vero femidiame- 
tron à füperficie maris, fiveàterra Mathe- 
maticé globofa defumi. Cum veró montes, 
quorum bafis eft dicta fuperficies, eà altio- 
res funt, jam demonftrandum eft , quant? 
altius mare ultra fuum. naturalem. terminum 
tendere debeat , ut aquás intra concbas montium 
fublevare poffit. 
Sit Terre femi- 
diametros | A B, 
3600 milliarium 
longa, quz & ter- 
minetur in pum- 
Glo [uperficiei maris 
aut terrz globofe 
| H A T. Jam pona- 
mus nontem altis- 
fimum. totius Geo 
'cofmi, quo major 
altiorque in 'Tel- 
luris Globo,utiex 
Montium altitu- 
dine in "Tabula 
Lib 3. exhibita pa- 
|tet, dari non po- 
teft ; hzc adjice fe- 
midiametro 'Ter- 
irz B A , & prodi- 
| bit linea A C, quz 
montis altiffimi 
in Geocofmo fum- 
expri- 
mit. Sicuti itaque 
fefe habet B A ad 
AC , ita femidia- 
meter Terre ad 
montis altitudinem 
A C', 3o millia- 
rium, quz refpe- 
&u vaftifümi & 
immenfi Oceani, 
'errzque adeo 
exiguam proportio- 
uem habet, ut vix fenfibilis reddatur; tanto- 
que femper proportio reddetur z»fenfibilior, 
quanto montes minorem altitudinem ha- 
buerint; ita ut Picusin Teneriffa, Olym- 
pus in Afia, /Etna in Sicilia, Caucafus in 
' Afia, Athos in Macedonia, refpectu vafti- 
tatis Oceani quodammodo evanefcere vi- 
deantur. Unde infero Oceami aquas five 
fluxu, refluxuque, five tempeftatibus, ven- 
torumve vi, five nubium defcenfu greffas, 
nullo negotio etiam in altifsimos vertices mon- 
tium ejaculari poffe ;: totumque errorem effe 
humanz imaginationis ludibrium ; homi- 
nesenim aflueti przfentibus, dum montes 
adeó altos coram intuentur , mirantur, quo- 
modo in tantam altitudinem aquz extolli 
poffint, non confideratà Oris zerreui Oceano 
circumfufi vaflztate, adquam montes , uti often - 
fum elt, vix quicquam fenfibilitatis obtinent. 
Huic fuccedit aa phantafie deceptio, dum 
fibi 
] 
| € 106 

iH 
| 

l 



Verticem ad. 
axem in3o 
milliarium 
altitudinem 
extollere. 
Montes al. 
tiff/mi vig. 
fenfibiles 
Junt ad. fe. 
midiame- : 
trum Terrae 
e Oceani 
periphe- 
tiat. 
