
LIB.V. DE FLUMINUM ORIGIN E. 
Cap.11. fibi imaginantuür, exiguamquandam aqua- 
rum in Oceano molem premi; nequaquam : 
eft enim tumor ex accumulatione aquarum | 
ÀLuna preffarum tantus, ut non dicam ad | 
aliquot milliaria, fed ad multa millia mil- | 
Hume liariumfefe extendat: tumores enim maris, | 
ra." quià Luna in Oceano caufantur , uti fem- 
per funt oppofiti, integrum Oceani qua- 
drantem unufquifque tumor occupat, uti ex | 
Figura patet. In qua tumores maris AB C,&| 
DEF,oppofiti, duos przcisé quadrantes! 
Geocofmi occupant; preffara veró maris to- | 
tidem occupat, videlicet BD, & CF ; fed| 
hec fufiffimé expofita videin Tertio Libro, 
| Se£lione prima | 
253 
20 dutla , ad aquarum faciliorem propulfum Exper; 
detorquere voluit , uti ex canali B C patet, 
Accedit, quod non omnes canales bydragogi 
fundo maris fint inferti, fed plurimi quoque 
parietibus montium terreftrium, qui ad ma- 
re fitum habent, aut Infularum lateribusà 
natura infiti;& ficuti illipreffura molis aque 
follicitantur, ita hi tum appulfu undarum 
tum tempeftatum , ventorumque vi , tüm 
refluxu maris zftuantis preffi , facillimé in 
quofvis montium vertices aquam devehunt. 
Objiciet forfan hoc loco aliquis, Morum otj«tin 
maris minime violentum, fed zaturalem effe 
delere; quod ftante noftra hypothefi non fit. 
Refpondeo, Naturam femper naturalà motui 


i 

De motu five de 
fluxa & refla- 
xu maris. Per- 
p ambulant e- 
nim hi zumo- 
reg fpatio 24 
horarum circa 
totum 'ellu- 
ris Globum , eo Naturz confilio, ut accu- 
mulatarum aquarum pondere mare agitent, 
&intra canales hydragogos à natura Tellu- 
ri infertos, in montium expellant hydro- 
phylacia; & quoniam hi zwmores perennes 
funt , affluxum quoqueaquarum intra dicta 
hydrophylacia effe neceffe eft ; neque, 
quamdiu Mundus durabit, elementum a- 
queum follicitare ceffabunt. Cum itaque 
tumores hi adeoampli fint, & violenter ac- 
cumulentur , fingulz quoque tumorum por- 
tiones aquas eque premant, luculenter pa- 
tet,non eos per unum tantüm canalem hy- 
dragogum , fed n innumeros, quorum 
aquas perpetuo follicitant, fefe intra uni- 
verfos 'T'elluris montes exonerare ; quz qui- 
dem exoneratio tanto erit! facilior , quanto by- 
dragogi fiphones erunt obliquiores ; quod & hoc 
experimento expono. 
Fiat vas ex plumbeis aut ferreis laminis 
A B , cujus canalis ex Din C oZ/iquo fitu de- 

Experimen- 
1m. 







ducatur , aus ex E in D. perpendicularis ; 
prematur aqua quà vas repletum effe debet, 
velplana manu, vel piftilloaliquo. Certum 
eft, aguam multo facilius ex B in C pulfum iri, 
quàm ex E in tubum perpendiculariter ere- 
ctum E D; quia pondus aqu in obliquo fitu, 
minus quàm im normali fitu ponderat , utiin 
Hydreflaticis toftris demonftravimus; unde 
ad hoc principium Natura fagax refpexiffe 
videtur, dum capa/es hujufmodi non directe 
antra Terram perpendiculariter , fed o£/4ua- 

zntendiffe jungere nonnibiloiolenti , quod qui- 
dem soz proprie & frmpliciter violentum dici 
| debet, fed ex concomitantia quadam ne- 
| ceffaria , uti ex omnibus Naturz operatio- 
nibuspatet. Hoc pactouniverfum mare per- onu aqua 
petuo inquietum turbulentumque non natu- Mere?» 
zoe 9 z proprie vios 
rali vi quadam , fed agitatione tum vento- jr qf. 
rum,tum fluxus & refluxus maris, quà und 
undis violentiam quandam imprimunt. Pa- 
tet & hocin Mefeorologicis impre[fionibus , ut 
dum ventus arbores profternit , & turres 
dejicit, terremotus quoque civitates ever- 
tit, mare retroagit, fufque deque vertit 
omnia; quz haud dubié tametfi naturales 
operationes fint , finezo/entiatamen eaque 
maxima fierinon poffünt, utpote eascon- 
| fequente. Pari pacto , ex impulfu marisin- 
tra canaleshydragogosfacto , 444 neceffa- 
rio , violenter pre[sa , fefe ultra naturz fuz 
terminos exaltare cogitur ; eftque impulfus 
quidam ,qui ex naturalium rerum opera- 
tionibus neceffario confequitur. Uti igitur 
hz operationes à Natura intente funt, ita 
& perpetug. $7 enim J/tmpliczter violentum 
quid effent, jam utique in totum defecis- 
fent, fed durant , durabuntque , quamdiu 
Mundus confiftet ; uti tot fzculis ZEtna, tot 
| ardentia loca , tottamque varia thermarum 
(genera teftantur. Fateriergo cogimur, hzc 
Jimpliciter quid violentum minimé dici debe- 
re, fed naturales effe effe&tus fuz caufz na- 
turali connexos. 
Facitad hancnoftram fententiam expo- zs» 
fitio D.T/omz fupra eum locum Ariffotelis, Di Tho; 
Nullum violentum perpetuum: ubi exprefse di- 
cit , Nu/Ium violentum efe perpetuum, nifi cau- 
fa ft perpetua ; perinde ac fi diceret : Si quid- 
piam violentum videatur in operationibus 
naturalibus , id tamen violentum proprie & 
fimpliciter dici non poffe, cum caufam na- 
turz perpetuam , effectus nature perpetuus 
neceffarió confequatur. 
Non eft ergo hzc operatio in genere vio- 
| lenti, fed perpetuz, uti ceterg fpecies funt 
perpetue & intente à Natura ; quemadmo- 
| dum in humani fanguznis circulatiore , fan- 
guinisgravioris ex pede in caput adfcenfus 
non dicitur violentus, fed à natura inten- 
tus, atque adeo perpetuus durante homine. 
lis His 
j 
) 
| 







