









Secl 11. 
Plinius lib. 
3152. 
288 
2 
B 
$ VIL 
Therme Campania. 
EHEsps Campanig per fübterraneas mi-| 
nas colludens , innumera Aquarum me- 
dicatarum 7bermarumque genera producit, in 
Agro potiffimum, Pauteolano , Bajano , & vici- | 
nis Infalis Ifcbia & Prochyta , quz eandem | 
toto eotra&u Terrarum originem ac fubje- | 
&am habent tum à fulphurea Puteolistum 
à Vefuvio Neapoli /ulcas officinis, terra- 
rum combuftarum cinerumque naturam ;| 
quarum nonnullz non acres tantüm funt & 
injucundz, fed blandiffimz ex ipfis cineri- | 
bus exiliunt jam extinctis, uti modo ita o- | 
lim celeberrimz. Aliquz in quibus nonnul- | 
la vigetacrimonia, utilifsima in potibusad 
multas infirmitates , abfterforie nimirum 
facultatis, & vel nitrofz funt, vel falfz. 
Ciceroni aque olim, modo Baíneo delprato 
dicte, in Bajanis fitz funt,de quibus Plinius 
ficait : Digza memorià villa e[t ab Averno lacu 
Puteolos tendentibus impofita litori , porticu ac 
nemore celebrata , quam 6j M.Cicero Acade- 
miam vocabat ; in qua poft obitum ipfius Anti- | 
ftio Vetere poffidente fontes eruperunt calidi, 
quos oculis perquam [alubres eleganti Epigram- | 
mate à Laurina Tullio ejus lberto fuiffe cele- 
&ratos. Hodie eadem virtute pollent, & prz- 
ftantifsimum collyrium funt , ex Cadmia 
cujus tinguntur virtute, conftant. 
Sunt & hoc loco, vetuftate tamen feré 
obfoleta , Ba/uea alia Solis, Luzealia , alia 
Imperatoria, à vetufta fuperftitione fic dicta, 
fulphure & ferro conftant. Hinc milliari- 
bustribus progrefsis fub Promontorio Mi- 
feno occurrit celeberrimum Ganzore/l; Bal- 
neum, ob miroseffectus, quos in fpiculis fer- 
reis extrahendis przftat , magnetistincturà 
infici perperam opinantur , uti in Zr£e Ma- 
gnetica noffrafat, proprio experimento docti, 
innuimus. Huic proximum in Lucullano 
Agroad Cryptam Paufilippi , duo fontes ma- 
gna virtutis emanant ; à dextris limpidifsi- | 
mus ; à finiftris lactei coloris, cujus aquz | 
hyemetepefcunt, zftate frigide funt, cujus 
rationem jam fupra expofuimus , ex calcis, 
fulphuris & ferri miftura conftat , uti ex 
montis ferrugineis glebis faxifque conftat. | 
In hoc eodem Bajano finuad 5. Marig Mo- | 
nafterium Baleum Petreoli , & aliud , quod 
Culmam vocant, ejufdem naturz , occurrit, 
deterforia virtute conftant. 
Dum Anno 1658 hunc tractum exami- | 
narem, equidem miratus fum , fotum medi- 
catorum in hoc tractu edullientzum copiam & 
varietatem , cum vix centum paffus confi- 
cias , quibus non novus aliquis fons aut la- 
cuna differentis virtutis occurrat. 
Vidi híc fostem, quem GiZeroft vocant, re- | 
nibus purgandis opportunum. Proximz funt 
aqug , quas Bracchulas vocant, fulphureo- 
nitrofz naturz ; S. Georgii terme , que tote 
nitro conftant. Alia Pagz/// nuncupata hz- 
morrhoidum fluori peridonea, conftringen- 
MUNDI SUBTERRANEI 
tisfacultatis. Alia Szcce/'aria ad margines 
Averni lacus emanans, diluta vifitur, fub- 
alba & fapore , urinas, calculo tum renum 
tum veficz pellendo proprii. Hifce jungitur 
Juncana prope Cryptam , eó quod inter ja2- 
cos ebulliat, potu fumpta pinguefacit, V ene. 
rem in frigidis excitat. Sunt & in hoc di- 
ftri&u aliz fontanales; de Petra, & quam 
Plzgam appellant Balneolum potifsimum 
ob vim corroborativam Neapolitanis in 
pretio eft. Ad Monafterium 5. 4naffafue vel 
exigua fcrobe effoffa;aqua limpidifsima exi- 
lit tum potu grata, tum viribus medicatis 
plurimum pollens ; adeoque fcaret totus hic 
Bajauus tratlus aquis , adeoque falubribus , ut 
non immerito Hora?zus de iis cecinerit : 
Nullus in Orbe locus Bajis preelucet amans. 
fimque in plurimis terris medicate aque, 
nufquam tamen largius , ac pluribus auxi- 
liandi generibus, quam iri Bajano ftmu; aliz 
fulphuris, aliz bituminis, aliz falis, aliz ni- 
tri, alie aluminis, nonnullz item acidà va- 
riàque mifturà , & vapore quoque ipfo ali- 
quz proficientes. Quibus incomparabilis 
locorum acceffit amosnitas , quam admira- 
tus olim Martialis fic ad F/accum fcribit : 
Littus beate Veneris aurum Baias, 
Bajas fuperbe blanda dona mature ; 
Ut mille laudem, Flacce, verfibus Bajas, 
Laudabo digué non fatis tamen Bajas. 
Veruntamen , quz eft rerum humanarum 
inconftantia & viciffitudo , eorum pleraque 
in prezcedentis feculi Puteolani territorii 
incendio, cineribus obruta & fubmerfa flue- 
re defierunt ; qug vero ex tanta clade re- 
manferunt, hodie utilifsima frequentantur, 
cujufmodi funt quas recenfuimus. PZena ita- 
que omuia hujus Agri loca e£u/lientium fon- 
tum tbermarumque [caturiginibus , ita ut vel 
in ipfa Cumamg Sibylle crypta , Natura ther- 
malem produxerit aquam humanz infirmita- 
ti medicatricem. Plena quoque omnia igni- 
bus funt, uti Phlegrzi Campi, feu Forum 
|'ulcani , quod füprà defcripfimus, abunde 
teftantur ; ut proinde hifce locis mirificum 
Aqua C Ignis conjugium paranympha Natu- 
ra , Suprema omnium Opifex Mens confti- 
tuife videatur. Ab his porró per fubterra- 
neas cuniculorum ambages vicinz Infule 
Ifchia & Prochyta, quas junctas in unum 
olim zariam vocabant, tantam aquarum di- 
verfifsimarum igzzumque feturam concepe- 
runt ut vix fit in iis locus qui hifce non ab- 
undet. Verüm qui plura de hifce defiderat, 
lis confulat Scipiozem Mazellam , Pigbium , Scipio Ma- 
aliofque horum locorum Defcriptores. Nos 
quz vidimus & exploravimus , ea tantüm 
hic adducere vifum fuit. 
$ VIII. 
Therme Sicilie (9 Liparitaum. 
On dicam hoc loco de 75ermi & Fon- 
tibus medicatis quz in xeliqua Regni 
Nea- 



Horatius, 
Emanant híc, dicit PZzis5 , benigné pas- Pliniuslib. 
