

























Sec IV. 
Agricola. 
«dveraus 
quid fir. 
302 
His itaque expofitis, jam ad alias progre- 
diamur /ethiferorum fontium proprietates ex- 
ponendas. 
Non tahtüm animalibus quibufcunque 
pifcibus, teftatur Agricola , qui ait, in Germa- 
nia ad Salam fluvium fontem effe limpidis- 
fima aqua refertum , fed ftatis quibufdam 
anni temporibus in tam malignantis natu- 
rz conftitutionem evadere , ut quotquot in 
eo pifces, interimat, Lacu nullo nec colore, 
nec faporeà priftino ftatu deficiente ; cujus 
quidem rei rato alia non eft nifi quod cer- 
tis anni temporibus zítuaria fubterranea 
concitata, virulentum, fubtiliffimum ex ad- 
ufta putredine ibidem ftabulante vaporem 
emittant, qui uti fubriliffimus eft , ita facilé 
cum aquisimifcetur : quo infecti pifces fta- 
tim emoriuntur; mox tamen exfpirato va- 
pore ex ceffantibus halitibus fubterraneis' 
aquz priftinz falubritati reftituuntur, lacus- 
quenoyva pifcium factura repletur ; luculen- 
tum indicium, infectionem fubitó accidere, 
& fubito ceffare ; & experimentum docet : 
Cum enim quodam tempore nofter Phar- 
mocopoeus atfenicum in mortario in polli- 
nem redegiff et,& vasnon rité purgatum in 
domefticarum aquarum 'concham , quz pi- 
fcibusreferta erat, eluiffet, € veftigio pifces 
magna & virulenta vi infe&i ad unum o- 
mnes interierunt. 
Ad aves revertor , quas prz omnibus aliis 
animalibus, perniciofis hujufmodi vapori- | 
bus infeftari experientia docet ; ut proinde 
Scrobes Charonie Plutoniaque antra non 
immerito Grecis nomen «opi» , id eft , //ze 
avibus , cui Latiné A4verzus refpondet , no- 
men meruerint ; quod verum effe cognovi, 
fiquidem fulphureas hujufmodi exfpiratio- 
nes, dum hujufmodi loca data occafione ex- 
plorarem , naturali quodam inftinctu, vel- 
uti fibi contrarias &lethiferas fugiunt; cum 
enim aérei finttemperamenti, multo citius 
faciliufque quàm terreftria animalia hujus- 
modi inimicam fibi vim fentiunt ;imó eam | 
'terrz, ut dixi, calor; vel vis ignium faxa 
mox ubi hauferint, vertigine quadam in 
tranfverfum acte, aut aquis fuffocantur, aut 
faxis foloqueillifz pereunt; atque rem ali- 
ter non fe habere, hujufmodi experimento 
comperi: Pofito intra caveam paffere , in- 
fra caveam fulphur, exigua bituminis por- 
tiuncula mixtum accendi, & ecce vel ad pri- 
mum fumi odorem pafferculus deficiens a- 
perto cavez oftio nonnihil fuga vitz faz 
confulturus evolavit , fed vertigine invale- 
fcente tandem more ebriorum terre illifus 
paulatim deficiebat , mox tamen poftfrig;- 
dam capiti a[per[am roffroque infufam , frigidà 
fulphureum vaporem capiti ejus illatum 
refolvente , priftinis viribus reftitutus fuit, 
fine hoc medicamento utique periturus. 
Atque hinc collegi , cur anzmalja Specui 
Puteolano , quam Cagum vocant , Zlata, C9 in 
momento flupefatla , fubito ac in vicinum Agna- 
| 
peftiferos quofdam fontes reperiri , fed & zpfts | 
MUNDI SUBTERRANEI 
ni lacum (ummer erint , à flupore redivivi libe- 
rentur ; hujusSpecus admirabiles proprie- 
tatescum toti Mundo notz , ab innumeris 
Au&oribus defcriptz fint , iis ultra noviter 
hocin Opere fz5ràaddita hic non immoror. 
Sufficiat nobis hoc loco oftendere cau(am 
& diverfitatem efftiluum quos przftant in o- 
mnibus feré locis ubi ingens fulphurearum 
ceterarumque mineralium aquarum collu- 
viesftabulatur. Et primó quidem certum 
eft, fulphurearum mineraliumque aquarum 
evaporationes , multum ab halitibus per- 
niciofis quos Plutonii fpecus exfpirant dif- 
ferre: illi enim homines, experientia do- 
étrice, à multisliberant infirmitatibus , hi 
deleteria quadam vi imbuti, iis non dicam 
falutem , fedéveftigio mortem intentant. 
Car enim vapores mineralium aquarum bomini- 
Lus non noceant , in precedentibus dictum 
fuit; balitus vero autrorum cur iis prorfus noci- 
vifint & lethiferi, exponemus. 
Certum prim tibi perfuadeas velim, has- 
trices , fuam ex [ubterraneis cavernis originem 
ducere ; infernus vero cavernarum aer mul- 
tis mineralium fuccorum quifquiliis tin- 
&us, mox ubi ab zítuariis fubjacentibus 
exagitatus fuerit , per hujufmodi fifluras 
eructatus, effectus quos recenfuimus , & qui- 
dem pro diverfitate materiz. diverfiffimos 
praftabit. Si enim aér fulpburis adufti halitu 
tantüm tin&us fuerit, is non nifi avibuspe- 
riculum adducet; fi cum Ztuminis adufli fzc- 
cibus mixtos halitus exeruerit , narcotica 
quadam vi infeftabit omnia illa animalia 
qux incautus illa loca accefferint. Rurfus 
fiarfenico calcinato , antimonio, mercuriali 
liquore perfufo tingatur aér, fine ullo re- 
medio mortem cordis fuppreffione afferet 
animalibus ; $i gypfee materiz halitus fue- 
rit , mixta vitrioli vel aluminis portione, 
accedentes ftrangulabit. Atque hoc pacto 
pro materi venenofz conditione differen- 
tia caufabit fymptomata; quas quidem pe- 
ftiferas exhalationes procreat vel internus 
cateraíque minerales glebas adurens, cujus- 
modi inter alia jam expofita, funt pyrites, 
Jlibium , quod antimonium vocant , cadmia , 
Mercurius fublimatus ,& innumera alia, quz 
aquis fortibus macerata , halitus emittunt 
adeó exitiales ut vel ad primum odorem ex- 
animent. Quz omnía experimento conftant 
Aurifabrorum , aut ipforum Fofforum , quo- 
rum illi di&i mineralia dum tractant , nifi 
| magna cautela procedant , horrendis irre- 
mediabilibufque morbis infeftantur ; hi 
vero aperta fubterranea quadam montis ca- 
verna hujufmodi halituum quifquiliis ita 
protinus confternantur ut fubinde quot- 
quot ibi laboranradunum omnes fuffocati 
intereant. 
Quomodo veró huic halituum pefti oc- 
curtere foleant, zzfra fuo loco dicetur. 

$i 

Halitus an- 
trorum bo- 
ceaztrorum fifaras pernicioft fpiritus exbala- initus na- 
civi. 
