





















304 
SecL V. fceatur, fed & ufque ad ipfum mare dulce- 
dine fua non privetur. Quod antequam 
affignem, ; 
Sciendum eft, à Timavo flumine r4 mil- 
liarium intercapedine montem effe, juxta 
vicum, quem 3. Cantiani Vocant, ex cujus 
vifceribus ingens aquarum copia fluminis 
inftar evolvitur, que vixdum in planitiem 
evoluta cernitur, cum ecce voragine obvia 
mox abforpta nullibi amplius comparet. 
Hoc itaque flumen fubterraneum , aquz | 
marinz per fubterraneum canalem pariter 
fubeunti occurrens , cum vehementiam 
maritimi fluxus, utpote levioris naturz, fu- 
perare non poffit, neque etiam ei retroce- 
dendi facultas conceffa fit , per alium cana- 
lemqui intra zontem Timavum cavernofum 
porrigitur retroactum , montem totum ab 
imo ad fummum ufquereplet ; hicrepletus 
dicta aquarum abundantia, exuberans per | 
MUNDI SUBTERRANEI 
fontes& flumina comperiuntur , qui quo- 
tidiano non fecus ac mare fluxu refluxu- 
que agitantur, ea ex maris zftibus originem 
fuam per fubterraneos cuniculos eo modo 
quo di&um eft, trahere dicenda funt. 
Jam videamus , queznam cazfafit illorum 
|flwoiorum,qui dimidii anni fpatio fluunt , altero 
ver? dimidio ficcentur. Inter quos fane me- 
morabile eft Balneum Piperinum , Germa- 
nicé Pfefferbad,in Curienfi Territorio prope 
Helvetios,quodtertia dieMaji,fefto nempe 
Inventionis S.Crucis, aquis plenum ufque 
|ad 14 diem Septembris Exaltationi S. Cru- 
cis facrum perdurat , hacveró tranfacta fe- 
ftivitate, veluti furtivé fefe fubducens, lo- 
cum omni aqua deftitutum relinquit.Cujus 
rei caufam non aliam effe dico, quàm lique- 
factionem nivium in Alpinismontibus,quz 
circa Maji initium plerumque incipit; un- 
de fit, ut aque calore Solis refolutis nivi- 
multiplicia oftia flumen Timavum efficit, qui |bus per rimas , fiffuras, meatufque in inte- 
fluente mari dictum incrementum, reflu- 
ente veró decrementum patitur. Non ita- | 
Fluxus c» 
vefluxus Ti- 
mavi fa- que marein externa fuperficie fluvium oc- 
E currentem affultu fuo tumefacit, fed abdi- | 
tis internz & fubterranez conflitutionis 
machinis incrementum decrementumque 
flumini conciliat ; dum enim flumen juxta 
Vicum$S. Cantíaniabforptum maris flucti- 
bus fübterraneis occurrit , illud retroactum 
montem per canales replet totum , unde 
exuberans Timavum eftt, qui diluvione 
omnia complet; refluente veró mari , flu- 
men fuübterraneum jam laxiores habenas 
adeptum , refluentes maris fubterraneos 
fluctus fe&ans , montinegato folito aqua- 
rum tributo, fluvius Timavus confequenter 
mediocritatem quandam decrementumque 
ex nativis montis , unde erumpit , fontibus | 
acquirit, donec denuo fluente mari , nova | 
aquarum colluctatione peracta, mons rur-| 
fus repletus folitum incrementum fluvio) 
p o durante perpetuo hac incremen- | 
rioribus montium lebetibus conchifque 
multiplicatz , aguas Piperinas obvias paulo 
infrabalneilocum abditas protrudant , at- 
que ex hac protrufione tandem aqua exube- 
iranslocumbalneo deftinatum repleat.Cum 
veró liquefactio nivium quatuor integris 
feré menfibus duret , & in balneo aquas per- 
durare ; ceffante vero nivium liquefactio- 
ne, & balnei aquas ceffare neceffe eft. Et 
hoc verum effe inde patet , quod balnei a- 
quz ab initio Maji ufque ad finem Julii no- 
tabile incrementum fumant; hinc veró pa- 
ri gradu decrefcere videantur. 
Eft & aliusin Pyrenzis hujus proprieta- 
tisfons, Eflorbe , à monte ad cujus radices 
adjacet , fic dictus , circa Solftitium zfti- 
vum, fivefeftum S5.]oannis Baptiflg ,ingen- 
tiimpetuac majori cum fragore ex vifceri- 
busmontium evolvitur, &hoc fluxu durat 
ufq; ad Natalibus Chrifti facrum diem, five 
adSolftitium brumale, ubi à fluxu defiftit. 
Differt autem à fonte pracedenti bimeftri fe- 

ti decrementique dii fluminis viciffitu- | repofticipatione, cujus rei caufam ego effe 
dine. 
Siquishoc nature myfterium rité conce- | 
perit, eum innumerorum cafuum folutio- 
nem , circa fimile argumentum promptam | 
habiturum nihil dubito. | 
Patet itaque 7» dulcis aque fluvio incremen- | 
1i decrementique caufam mare non e[Je , fed im- | 
pulfum maris intra fubterraneum meatum ,quo | 
fluvius fubterraneus à retlo [uo tramite diver-| 
fs inira montium cavernas violenter impelli- 
tur ; qua propulfationelebetes montis exu- 
berantes, fluvium ingenti aquarum mole 
ravatum extra nativam alvei ftationem 
longélateque diffundunt. Hujufmodi mon- 
tes quoque reperiuntur in montibus Pyre- 
nzis. Taliseft in Agro Pictavienfi, juxta 
pagum de Ja Goudenuré ; & fons prope civi- 
tatem Saumur ad ripas Ligeris, in pago 
vulgo deVarius. Atque ex his duobus ad - 
&is exemplis patet , quod quandocunque 
|putem: quodaquz ex refolutis nivibus in 
montibus Pyrenzis plus temporisad caver- 
nas explendas, quàm in precedenti infu- 
mant. "Tota igitur diverfitatisratio in an- 
ticipandis aut pofticipandisfluxibus confi- 
ftitin diverfa cavernarum canaliumque hy- 
dragogorum difpofitione ; fed rem oculari 
intuitu exponemus. 
Sint Montes Pyrengi A. nivibus cooperti, 
B veró fifJurze montis , per quas liquefa&e 
nives defluunt in fubje&am /fu£montanam 
| cavernam C D EIF G.fous eflum pati folitus fit 
|H. Quoniam igitur in principio Veris So- 
lis virtute & efficacia nives paulatim lique- 
fcunt, fitut humor per innumeras montium 
fiffuras rimafqueinfinuatus in caverna C D 
EF G corrivetur; crefcente veró intra ca- 
vernam in diesaquarum colluvie, ex majo- 
ri femper atque majori liquefa&arum ni- 
vium copia, fit ut ubiaquafummum caver- 
ne 


Fons 
Eflorbe. 
