















Sed] TV. ludentis fpe 
cuni — Subterreflres ignes, fi quandoque ex in- | 
genti combuftibilis materie commeatu 2- 
inincendia eruperint , ex iis pri- 
moóingens exhalationum violentiffimis mi- 
fta flatibus copia nafcitur, ex quibus terrz- 
motus exorti , dum exitum quzrunt nec in- 
veniunt, violenta quadam concuffatione | 
fundamenta montium evertunt, vaftiffima- 
rum terrarum tractus unà cum fluminibus | 
abforbent ; unde miras Terrenz Globi ineta- | 
morphofes intervenire neceffeeft. Hincfub- | 
fidentes montes molefua fubterraneas pre- 
in montium cogunt extru- 
abforpta flumina dum 
exitum quzrunt , occulta intus fpirituum 
quà data porta 
fiffuraque fefe infinuantia , alibi exitum 
deinde fubterreftrium partium 
lapfu obftru&i naturales fluminum fon- | 
canales flumina omni fluxu pri- 
vant, uti hocanno in Gallizterremotu ac- 
cidit, ubi flumina nonnulla, eorum hydrago- 
gis canalibus lapfu montis occlufis , a£ omni | 
fluxu. defliterunt , alibi eorum loco novis & | 
fontibus &rivisexortis: 7berma ex aquis! 
ferventiffimisn frigidas conver[z , differen- | 
tis faporis , odoris, colorifque indolem ex- 
ma difpa- 
eno 
"VA orinn- 
vent; 
L4 
nus. 
412 
comparent , 
& thermz plures hodie 
celeberrimz 
eb Lectorem remittimus. 
cedamus. 
Duplicem barum mutationum caufam repe- | 
rio : unam internam ,externam alteram. Inter- 
naeftfübterraneorum ignium fzvities : Ex- 
zerna , inundationum maris, fluminum , la- 
cuumque violentia, quz fingula ordine ex- 
ponamus. 
ftuantes 
mentesaquas , 
duntque ftationem ; 
ferocientium molitione , 
fibi faciunt, 
tiumque 
hibuerunt. 
Ex fimilifübterranez tyrannidis violen- 
tiaad Apameam Phrygiz urbem , uti Au- 
Wicdaus Cboreft Nicolaus Dama[cenus , belli Mithri- 
Dama daticitempore non /acus d 
vafque paludes emerfi[fe , 
fontes €& flumina , atque ex 
&acula. Lacus enafcuntur in eo | 
loco quem montes primo occupabant , uti 
inhoc quohzc fcribo anno, in Gallia ad Py- | 
renzos montes accidit : Z/umzna que olim 
memorabantur, modo in pluribus locisnon 
multis econtrà enatis quo- 
rum nulla apud V eteres fit mentio : Fontes | 
perierunt, que olim | 
habebantur. Bullicami V iter- 
bienfis putei ferventiffimis aquis continuó | 
ebullientis, quo nihil admiratione dignius | 
mevidiffe memini, nulla apud Veteres fit 
mentio, qui hodie multorum commemora- | 
tione Scriptorum mirum in modum nobili- 
iatuseft. Verüm cum de hifce & fimilibus | 
copiosé in J?inere aoftro Hetrufco egeriraus, | 
Nos interim ad 
genuinas hujufmodi matatiomum caufas pro- 
untaxat^zovo$ 40- 
fed sovos etiam 
his unum fal- 
fum , qui magnam oftrearum aliorumque | 
marinorum pifcium copiam effudit; quz 
omnia haud dubié ex ruina aut montis ali- 
cujus , aut fuperim ofitz terrz ruina in hy- 
drophylacium quoddam fubje&um , aut ca- 
MUNDI SUBTERRANEI 
nalem marina aqua refertum facta conti- 
giffe, facilius quilibet peritus fibi imaginari 
poterit, quàm ego pluribus verbis non pos- 
fum defcribere. innumera hoc loco addu- 
cerepoffem, fi in precedentibus in iisrecen- 
fendis fidem noftram non liberaffemus . 
Vide,quz Capite de Zerremotu plura hujus 
generis adduximus : uti enim terrzmotus 
(ab Ignis Subterranei violentia originem 
trahit, ita quoque omnis ruing alteratio- 
numque fubterranearum caufa eft: Nam 
lapidofam fubftantiam ignes in calcem 
redigunt , hinc flatus halitufque fzviffimi 
ignis virtute excitati , dum exire prohiben- 
tur, violenta concuffione fubftantiam jam 
calcinatam ac frangibilem arietantes tan- 
dem evertunt, undecafu; €9 abforptio mon- 
tium terrarumque , & ex hifceobftructiones 
fontium fluminumque confequi neceffe eft, 
aquz vero intus comprefíz. & identidem 
|multiplicatz terram terebrantes tandem 
quàdata porta erumpunt, atque novas fon- 
tium , fluminum lacuumque origines, quas 
naturz artis ignaricum admiratione intu- 
ientur ,oftendunt. 
lum , & prafens fui, quando nobile Oppi- 
dum S. Euphemiz in 
de quo vide pre fatonem hujus Operis. Cum 
deinde admirabilis illius. nature Operis 
czterofque Scriptores nulla mentio facta 
fit, fed nonnulla calidorum duntaxat fon- 
tium, certum eft illud tunc temporis nec- 
dum fuiffe natum , at fubterraneum cuni- 
culum ab ignibus combuftum exefumque, 
tandem in eam , quam hodie fpectamus 
crateris amplitudinem fucceffu temporis 
deductum fuiffe. Complura hujufmodi tum 
in Hetruria, tum in Latio reperiuntur, ce- 
leberrima quondam balnea, quz hodie ne- 
que zftuantamplius , nequein ufu funt , uti 
& Albuneabalnea in Tiburtino Agro, de 
quibus fusé a&um vide in Herraria noflra & 
Latio. Infule quasin Hetruriz lacubus Va- 
dimonis Vulcinenfi & Stratonienfi o/m na- 
temporis injuriis fübmerfz, vel terreno 
continenti accretz ; contrà hodie in lacu 
'Yiburtino natantes videmus , quas Anti- 
quitas i gnoravit. 
Sic Natura uas vver[at in Orbe rotas. 
Sedaccedàmus jam ad externas mutatio- 
num caufas , que internisnon minores. Sunt 
autem inundationerepentinz lacuum flu- 
minumque extumefcentig : Deinundationi- 
busprimum dicam. 
Anno 660, 4die Novembris , quo hzc 
fcribo, ingens Romam invafit Tyberis inun- 
datio , quz triduum fere duravit , Cryptis 
Cellifque vinariis flumine impletis uni- 
verfz planioris Urbis pars fcaphis &lintri- 
bus, ad neceffitati eorum qui aquarum in- 
fulti- 


Vidiego Anno 1638 ejufmodi fpe&tacu- Ohidw» 
Calabria , terremotu 2P/orbernr, 
abforptum, nilpreter lacum poft fe reliquit, rad 
Bullicami dico Viterbienfis apud. PZinzum, Plinius. 
tantes vidit Seneca, bodie noncomparent , vel Seneca. 
