















326 
Sed], YI. pit , nec multum à falis Ammoniaci [pecie diflat. 
Nam ficut in littore maris falem conficit ar- 
dor Solis, indurando in petram aquas ma- 
rinas, quasmajor vis ventorum , vel ipfius 
maris fervor in litoris ulteriora projecerit : 
itain Nitria ubi atate pluviz prolixiores 
tellurem infundunt , adeft ardor fideris tan- 
tus ut ipfas aquas pluviales perlatitudinem 
arenarum concoquat zz petram falis quidem 
vel glaciei ad[petlui fimillimam, fed nil gelidi 
rigoris, nil falfi faporis habentem , quzta- 
men intra naturam falis in caumate dura- 
re, & in nebulofo aére fluere & liquefieri 
folet : hac indigeng &ubi opus extiterit pro 
lomento utuntur: unde Jude peccanti di- 
MUNDI SUBTERRANEI 
citur Hierem. . $2 laveris te nitro , C9 multi- 
plicaveris tibi berbam borith, maculata es ini- 
quitate tua , dicit Dominus. Crepitat autem in 
aqua ficuti calx viva , C9 ipfum quidem deperit, 
fed aquam lotioni babilem reddit. Cujus natura 
cui fit apta figurae cerneus Salomon , ait, Ace- 
tum in nitro qui cantat carmina cordi peffimo ; 
| Acetum quippe fr mittatur in nitrum , fervefcit 
| nimirum protinus G9 ebullit : ficperverfa mens 
|quando per increpatiouem corripitur , aut per 
praedicationis dulcedinem Lona fuadentur , de 
correptione fit deterior (9 inde in murmuratio- 
nis iniquitatem fuccenditur , unde debuit ab 
iniquitate compe[ci. Hac S. Hieronymus fcite 
fané & eleganter. 

QU» PSOSTIS BE 
(De Sale-nitro tertia Salis fpecie. 
top E N citur ,à Nitro ordinario hac nota di- 
ftinguitur , quod miré ffatuofum fit, 
& ingenti fpiritum efficacia polleat, me- 
diamque naturam falem inter& nitrum ob- 
Albertus tineat, quam &zitr [pumam vocant , Aller 
to tefte , fubtilioris fubftantiz & virtutis 
zai quam ipfum nitrum ; unde hujufmodi nitri 
mita vi eh oce ne plerique Meteorologici ingen- 
tiumfubterra commotionum caufam uni- 
cam dicunt; idque pulvis pyrius, cui $7 
nitrum commifcetur , magna mortalium 
ftragefat fuper ue docet ; & quamvis hzc 
in Quarto Li E tradiderimus, hoc ta- 
men loco nonnulla ibidem omiffa, exactius 
difcutiemus , ut admiranda hujus falis vis 
magis magifque patefiat. Elucet enim in 
hocinfignisNaturz dignitas,&aliqua etiam 
ad ufum noftrum neceffitas : Eft enim 
affecla ipfius Naturz ars, & veluti admini- 
ftra illiusoperibus. Primo itaque non fecus 
acfal & nitrum, zativum Salnitrum datur ; 
uti enim Aaccius & Agricola fcribunt , novi- 
ter reperiri terreni nitri quoddam apud $a- 
xones genus, quoad fuperficiem folo farinz 
inftar confperfo albicans, quod & eifdem in- 
fra venis luxuriat,ex quo faciunt Salnitrum. 
Ex vefpe-. Quanquam ego quidem non credam hanc 
pU finceram effe falisnitri materiam, fed aut 
putrefactam quampiam bituminis fobolem, 
Baccius. 
Agricola, 
que excre- 
coros uo maximé tota Saxonia abundat , aut po- 
duh pape tius fimi genus, qualem fe Accius vidifle 
zalrianum fcribit prope Fabrianum oppidum in peni- 
nitrizngens |. P P 
cops. tiffima Crypta , quam Obícuram vocant, 
fub Apennino ; ubi noctuarum myriadibus 
pernoctantibus, ex congefto ibi acantiqua- 
to multisannorum centefimis earum fter- 
core , zbefaurum [alisnitri collegerunt ing- 
ftimabilem. Talifimigenere ac fcecundi- 
tatefcatere audio immenfam cryptam pro- 
pe Vulturenz fines , qua ad Rhetios tranfi- 
tur , patentem quidem longiffimé, fed ex 
vefpertilionum multitudine inacceffam, ut 
volatu extinguanr etiam luminaria. Ac 
tur. 
Itrum , Grzcis vvpor, vel dadnrpo di-| talis fortaffe ea eft albicans ac putris mate- 
iria apud Saxones. 
| Ceterum operz pretium eftob artificium 
falisuitri novum , & ob qualitates ejus non 
(adeo exploratasnec fcriptas adhuc,perfcru- 
(tari ejus saturz aliqua fané mira G9 parado- 
ixa. Fit Saluitrum hodie ex acerrimo lixivio, 

Iquodexcolatur ex fimo ejufmodi , ftercore-7 
;ve antiquato, vel putridis etiam ccemete- 
lriorum maceriis, terrifque fimul ftudio 
|quodam putrefactis , affufa pluriesin vafis 
ligneis aqua, qua eadem hoc lixivium in 
magnis lebetibus coquitur, fitque Sa/gztrum 
(longis falis adinftar fibris in fundo vafis 
! concrefcentibus. Hocautem guftui acre eft 
| primo fenfu , mox acerrimum , ftomachum 
fubvertens, ac inteftina erodens ; quod ufu 
quidem jam nimis eft notum in bellicis ma- 
chinis ac Zombardzs , quibus jam vana fa- 
|a. eft Jovis tonantis fuperftitio , ac an- 
(tiquorum bellica inftrumenta ridicula ; 
nam incomparabili hujus pulveris impetu 
'acfragore, plufquam fulgurante /ove , au- 
Idaciaplufquam gigantea , audet hujus fzcu- 
li fzvitia, non invictafolüm Urbium pro- 
pugnacula fuperare , quin vel ipfos etiam 
imetallicos montes diffipare , fubruere ac 
mari terraque viam aperire ; qui mrandus 
Iquidem falisnitri effetlus eft. 
| Illud vero admiratione digniusacfcrutatu 
difficilius, guod Salnitrum contrarios adeó & 
icum aqua Cj cum igne prodat effetlus. Yn pulve- 
ire enim pyrio , quod ex Salenitro , (ulpbure. & 
carbone adjetio , conficitur, velad minimam 
fcintille approximationem accenditur, ac 
[non tam ardet ipfum , quàm diffunditur 
irepente in flatulentum ac vehementem fpi- 
Iritum, quz ipfius ignis facultatesfunt mi- 
|fturz pulveris propriz. Mirum tamen eft, 
|totum contrarium effectum monftrare Sa/- 
Imitrum in aquam conjeclum. Nam uti quoti- 
diana híc Romz experientia docet , zftivo 
tempore, affufo phialz vitrez aqua refer- 
(E aut intra pelvim falenitro , aqua intra 
1 exi- 

Salpitrum. 
quomodo 
at. 
Admiranda 
nitri i2 py- 
rio pulvere 
vis e effi- 
CACÍA. 
