










328 MUNDI SUBTERRANEI 
Sedl. YI. utrobique quedam. vielentia intercedit, &|te. Hzc Salsnitri ac faluitrate aqua ua- Con[eci, 
utrobique intelligitur maxima. Quantum | zzz eft. 
adprimam : violentia eaque incomparabilis, CONSECTARIUM. 
primo elucefcit z» falgure, fitque ex parte| — Hinc patet ratio & caua Terremotuum, Teremotu: 
fubftantiz aquez acfrigidz falisnitri, quz | nimirum fpirituofa zitrz in fübterraneis cu- 7, 7.7 
non eft apta nataardere , fed coacta vi ignis | niculis acceza fulffantia , quz anguftiz loci i 
fuperantis, repente vertitur ac exilit in na- |impatiens, dum ampliorem quzrit, fufque 
turam mediam aquz & ignis, id eft, in fla- | dequefertomnia. Haudfecusacin cunicu- 
opm tum. Ergo in falenitro fit violentia , fed lis strofo pulvere fuperimpofita loca ever- 
ccn effe&us eft totius pulveris fimul: nam f2/- tunt, tanta violentia, ut vel ipfos montes 
phur arripit ignem, ignis in [alenitro violenter in acra ejaculari videantur, quod fine stro 
excitat flatum y flatus urget. ac dilatat iucen- | fieri non poffet. & luculenter patet in igni- 
dium ; incendium, quia vi excitatur, & re- | busfubterraneis , quifuo nunquam pabulo 
penté facit impetum & fragorem , & tan- | deftituuntur, femper ardent, neque tamen 
dem quoque ruinam & exitium ; ad quod, illum zerremotum caufant ;: mox tamen ac 
triplex concurrit violentia , prima eft ipfemet | ignis cuniculum. quendam zi/ro refertum 
ignis , altera urgentis flatus , &tertia ex an- |fubierit , tum enimvero illud fuccenfum , 
guftia /oci , unde vehementia ignis non in- | tantas indomità fuà violentià ruinas quas 
veniens exitum , neclocum ubi ex fui natu- | nullo non tempore magna animi formidine 



















ra diffufifimé dilatetur , totam vim conver- 
titin obicem, quem expellit tanto impetu 
naturz , ut montesfrangeret etiam meralli- 
cos. Ad alteram quod attinet ; Sa/zitrum 
fatifcit in aquam , nam aquez naturz eft: 
infrigidat ipfam , quia actu frigidum : ci- 
tius denique ac forzius infrigidat quàm g/a- 
cies , ob violentam antiperiftafm ac extin- 
&ionem partium calidarum ab ambiente 
aqua ac przdominante in ea humidita- 
| diverfis in locis contigiffe legimus, efficit. 
| Unde & fequitur, non cavernofa , fed szrro- 
(fts. cuniculis fuprapofita loca , terremotibus 
| faljeclae[fe. Eft itaque caufaterremotus ve- 
ra &phyfica , fubitanea in fubterraneis cu- 
niculis fa/nitrofz materis accenfio , qug tota 
fimul attenuata laxiorem fibi querens lo- 
cum, dum loci anguftiis contineri nefcit, 
difruptis omnibus obftaculis , viam ad exi- 
tum fibi pandit. 

CAPUT III. 
(De Salis-nitri Generatione , Natura, Viribus. 
X precedentibus , quantum. quidem , tafque paffibiles eorundem qualitates exi- 
Cap. TIT. ] f 
pro ingenii noftri debilitate licuit, o- 
perationes pulveris nitrofi , ana cum ge- 
muinis tantorum tamque contrariorum effectuum 
caufis , non tam noftra quàm Peripa etico- 
rumopinione expofuimus : quoniam vero 
zatura nitri non nifi fecundum fuperficiem 
quandam ibidem enodata fuit: ne tam in- | 
ensfaturz arcanum inexpofitum maneat, 
j 
mur. 
Elementa, utiin Secando Libro diximus, 
funt ex tribus rerum principis Cbymicis ,qu£ 
nos xe& zl dyaAoyior , Sali, Mercurio & 
Sulphuri noftro refpondereafferuimus. Et 
Sal quidem omnibus mixtis corporibus dat 
confiftentiam , Mercurius; aqueam fubftan- 
tiam, gluten corporum, Sulphur vero igneam 
aGivitatem ; Aéreveró ex Mercurio & ful- 
phure partim aquea,partim ignea refultante 
fubftantia , ut vel ipfe effectus humiditatis & 
Elementa ficcitatis nos docet: videmus enim res fe- 
ex quis. cundum quid[non terminari, proprio termi- 
icgenuinam ejus originem affignare conabi- | 
iftunt. Quoniam veró ad mixti compofitionem Wumiditas 
| nonpafsrvastantum , fed (9 activas qualita- 5 pm 
tes concurrere neceffe eft (cum nulla resacti- 2; »az- 
iva quadam qualitate careat) fatendum eft, ri4lis mi- 
prater illam fübftantiam , àquares habent 5777. ze: 
humiditatem & ficcitatem , fubftantiam ares , wi 
quoque habere à qua calore imbuantur; JEN r ad 
cum proprium frigorisfit temperare adve- : 
nientis caloris exceffum , quz eft aliquo 
modo frigoris activitas. 
Sed & hanc vel ipfius Ariffetelis do&ri- Ariftoteles. 
nam effe, ex 7. 4 met. zext. 15 patet. quia 
enim Philofophus bumiditatem ac ficcitatem, 
juti funt qualitates paffive & fubjectivz, 
proprie terre & aque convenire notat , fapi- 
enter intulit , omnia compofita ex terra C a- 
(quatanquam ex fubje&o fer? ; uti funt ter- 
reftria & aquatilia, que omnia fuos vel in 
terra vel aquis natales habent, nutriuntur- 
que in ea. Sed huic materiali parti partem 
quoque formalem , qu£ à calore frigore 
temperato oritur, addendam cenfuit, quz 
| 





T no, ergo ex fenfu in rebusficcitatem & hu- |quidem propri& ex aére (9 igne , feu ex parte 
pea de-. miditatem effe comperimus, &aliquid effe ffpiritofa , quz iftis continetur , nafcitur. 
jer.jd exutroque. Farinaenim ficcanon conglu- Quia verb mixta won conffant ex nudis qualita- 
clementats. tinat duas chartas, nifi humido prius fub- £Zus, bumiditate videlicet 6 frecitate , tan- 
jecta fuerit; nequeaqua fine farina id ullo quam ex elementis puris, fed ex corporibus 
modo przftare poteft: Iumidum itaque & |£ali bumiditate €& ficcitate conflantibus; ideo 
fccum , uti omnium quorumcunque tandem |recté Philofophus ea corpora quibus attri- 
miflorum fbjetla funt , ita humiditas ficci- jbuuntur iftz qualitates componentes,veluti 
mdtre- 
