











350 MUNDI 
Sell.Y. fraxini, Plinii relatione, ferpentes fugant, 
filatibulaiis adfpergantur. Cat// ex cine- 
ribus facti nobiliffimum in Chymica arte 
ufum habent. 
Plinius, 
PARADOXIU HM. 
Hoclocoomittere non poffum, quinin- 
tricatam de cinere quzftionem enodem, & 
eft: Utrum Cineris €9 aqua tantundem fimul 
vas idem capere poffit 5 quantumplurimum utri- 
u[que feorfim infuft capiat ? Si enim cineri pre- 
fertim calido aquam infuderis, aqua cine- 
De fpatio 
Cineris - 
qué eom- 
ifti. 
ri mifta tantum occupat locum , quantum | 
prius folus cinis occupabat ; quz res meritó | 
imperitisrerum paradoxa videtur. Quomo- | 
doautem id fiat, explicemus. Dico itaque, 


SUBTERRANEI 
hàbere, mox tamen fi aquam infuderis, prz- Parad. 
fertim calido, tum ecce calore cinerum aqua 
partim in vaporem refoluta , partim cineri 
commixta mafíam luteam conftituit , qua 
pártes primüm difperfz counitz minimum 
loci occupant, ob partium conftipati jam 
madefacti cineris condenfationem , atque 
adeó aqua lutulenta partim in vaporem re- 
|foluta , partim cineri commixta exhibet 
iidem fere [patium quod prius cinis occupabat; 
quod & cineri frigido affufa aqua przftat, 
etiamfi pauló majori cum incremento. Ci- 
nerea enim corpufcula ob nimiam ficcita- 
;tem uti aquam ftatim abforbent, ita par- 
tes partibus nexe lutum illud conftipatum 
efficiunt, quod locum fere eundem occupat, 

cinerem ficcitatenaturz fic exigente oppi-| 
dà rarum partespartibus minime connexas! 
Sed de hoc experimento alibi fufiüs age- 
mus. 
(CAS pru T^ TE 
PPericyclofis Nature mirabilis. 
Eocofmum plenum effe ignibus & 
aquis Subterraneis Quarto Libro am- 
pliffimé demonítratum fuit. Quz 
cum ita fint, neceffe eft /gues agere i» ob- 
vias quafvis five cautes , five glebas terre- 
ftres: bz combuftz zz ciueres , feu , quod) 
idem eft, in calcem aZeuzz. Calx commifta 
aquis obviis ixzvium facit, fale confertum e- 
jusglebz quz adufta in calcem redacta fuit. | 
4A calce fen Salem in lixivio latentem aztrabunt terreng 
Cincre ni fibre, quz funt veluti veng mefaraicz chy- 
Auum ^ H 
per imen lum fanguinemque attrahentes. $4/ venis 
zfiduo o- refrdens, nova molitur, pro conditione gleba- 
missis vim, hícSalis,ibi sitr/, alibi a/umizis ,alicu- 
bu. bi vitriolifemina , quz fucceffu temporis in 
zx ci, mineralia diverfarum fpecierum tranfmu- 
omnes [5- tantur: hzc deniqueaguaruginofa vel fer- 
linm fpecies: ya). vel falfa, nova fundat aquarum medica- 
Magnetic arum [eminaria , pet attractum earum terre- 
unum tra- (trium maffarum , quz fympathià cum hoc 
bit alterum : : S 
ditifimi.. Vel illo liquore concordant, unde diverfi 
füdina originem fumunt ; ex hisveró infini- 
ta variorum mineralium foffiliumque propago 
pullulat. Quod ut intelligatur 
Sciendum eftprim? , Ignem vel immediatà, | 
velmediaté in cautes, foffilemque fupelledii- 
lem agere. Immediaté agens Vulcanus Sub- 
terraneus in calcem refolvit ea in quz agit : 
Mediatà veró per vapores & halitus , qui in- 
tima montium penetralia, veluti fpiritus| 
in humano corpore univerfas Microcofmi 
venas fubeuntes ubiquelaborant pro condi- 
tionepartium , quasfubeunt. Secund?, ge- 
nerantur & in vifceribus terra diverfi fpe- 
cie fucci, qui cum aquis obviis mifi miros ef. 
fectus produnt , miramque rerum genefin 
Succiterre-.pro ratione terreni, cui mifcentur. Tert? 
fes mili. occurrunt ivariz metallorum miueraliumque 
alüs,movos ,. . : : vod 
partus fu. fpecies , qua fuccis , vaporibus , balitibu[que 
4^  — diverfarum proprietatum exte , ingentem 
efficiuntfoffilium fubftantiarum toto gene- 
Cap YII. 


re differentium copiam. Qaart?, non de- 
funt Japides tum communes , tum pretioft, 
quorum non eftnumerus. Quit), funt ter- U»de tanta 
reftres fubflantiz, quaszerras vocamus. At- Te 
que ex hac barum rerum permifHone, varia- vesiaz. 
que vaporum , exhalationum , fuccorum, 
metallorum , lapidum , terrarum comZza- 
tione caufatur ingens illa && Zwexplicalilis re- 
rum varietas, quam nobis Terra fuppeditat. 
Hifce pofitis, jam revolutionem rerum in- 
defcientem pauló proximiüs intueamur. 
Ignem Subterraneum una cum aqua rerum 0- 
mnium effedlores e [Je , jam fepe fepius dictum 
eft: bic enim zmmediató agens in. cautes, 
maffas, glebas , iu calcem feu cinerem redi- 
git. Calx feu cinis fale rerum calcinatarum 
refertus aque cuicunque tandem jzzélus, vir- 
tuteignis concoctus , vel confufam vel per- 
fectam miftionem caufat. 44a differenti- 
bus fali£us referta per innumeros hinc inde 
meatus alveolofque diftortos derivata à ter- 
reftribus glebis fuctu quodam attrahitur, 
attracta in unum cum glebis corpus conge- 
lafcit, trahente unaquaque terreá fubftan- 
tià id quod fibi in aquis magisfyngenium 
eft. Ex hifce aquis convenienti loco exce- 
ptis nafcuntur quoque omnes fzccz illi five 
concreti , five liguida fubflantia fabfiftentes. 
Hinc erofam fuZflantiam , five metallicam, 
five lapidofam , quam aqua fulphureo halitu 
feu fpiritu ignea virtute imbuta rodit , exe- 
dit, & in corpufcula aqug mixta refolvit ; 
illa denuo alio inloco gleba ejufdem natur 
ad fe attra&tuquodam in fe derivato sovum 
fundat metallice vene penarium ; & quod de 
uno hoc dicitur , de ceteris omnibus falibus 
ad glebas fympathicis fentiendum eft. Ita 
ut ex attritu & corrofione metallicarum gleba- 
rum aquz ductu alibi novz emergant fodi- 
ng ; ex attritu veró lapidum omnis generis 
füccilapidofi feu petrifici nafcantur, unde 
novunt 
"Auacepbn- 
leofis ditas 
Hm. 
Nove Fodi- 
na quomodo. 
fiant. 
| 
