






8 MUNDI SU 
Se&.l. fitorum conditiones reperiantur, nec ubi- 
veri fu» que externa auxilia parata fint ; exigunt 
bpdes || quippezonnulli calorem effcaciorem , alii te- 
4 quai- pidum , moderatum alii: funt qui xepudia- 
faic, to calore nimio frigus plus amant: quidam 
vim caloris conflritlrvam volunt ; que omnia 
dependentà contemperatione tum caloris, 
tum materiz diverfimodé difpofitz. 
Ee: Sedrem exemplo explicemus. In lapidis 
fita... generatione fi fulphurea pars & metallicis 
ceta fpiritibus materiam pervadit, certum 
eft, Marchafitam , cujufcunque tandem illa 
fpeciei fit, generari, mediz lapidem inter 
& metallum naturz androgynz; hanc enim 
lenam fulphure & odor & inflammabi- 
jm naturg virtus , quin & Spagyrica ars, 
qua ex eadem copiofum fz/phbur educitur , 
abunde docent ; cum tamen diverfis me- 
tallorum fpiritibus turgeat. Hinc infignis 
illa marchafttarum diverfitas nafcitur , qua- 
rum quzdam aurum , aliz argentum , zs| 
aut plumbum mentiuntur : prout enim ad! 
fübftantiam illam lapidefcentem fpiritus | 
deferuntur mea//ici , magis aut minus pur- 
gati, ad hanc vel illam mineram fpectan- 
Magwti- tes, nec non varia mineralium mifcella 
nn, contaminati : fic quoque /apides ad diver- 
wratine. fam metallorum. naturam vergentes ge- 
nerantur , lapidefcente materia innato fi- 
bi magnetifmo eos ad fe trahente fpiritus, | 
uiad effectum lithogeneticum confequen- 
um magis fuerint congrui & proportiona- 
CAP 

BTERRANEI 
ti. Siquid veró in fubje&a materia lateat 
quod metalla oleat , ab ea attra&i fpiritus 
metallici efficient lapidem marchafitam e- 
jusfpeciei, cujus fuerint fpiritus, fimilifem- 
|perattrahente fibi fimile. Si veró fpiritus 
lille metallicus cujufcunque tandem falis 
| naturam fapiat , fubjectam materiam repe- 
|riatad formandum metallum minimé con- 
|gruam proportionaramque , fed tantummo- 
jdo materiam producendo lapidi aptam , fic 
quoque non metallum, fed /apidem produ- 
cet. quemadmodum in femine videre eft, Exezplap 
quod cum convenientem fibi matricem non ^," 
;repererit,nullum quoquegermen producit, 
vel certé aliquod tertium diverfumque de- 
enerat; ita fpiritus ille metallicus meral- 
US nongenerat , fed aliquod tertium , la- 
pidem éilicer metallicum, cujufmodi pyrz- 
tesíeu marchafita eft: Sapitenim saturam & 
lapidis , eó quod complures partes liquefa- 
&ionis expertes habeat, & in hoc lapidis af- 
fectat naturam ; alias veró partes, quz facilé 
intràignem liquefiunt, habet, & in hoc ob 
infignem fulphuris , qua pollet, copiam, 
quodque in igne facilé unà cum fpiritibus 
metallicis liquefcit,zaturam affectat mezalli. 
Verum cumde /apidum genefi abundantis- 
| fime in fequentibus ratiocinatuti fimus, eb 
| Leclorem remittimus, ubi , uti fperamus, per 
varia experimenta hanc materiam ita eno- 
dabimusut nemini impofterum fcrupulum 
relictum iri confidamus. 

UT V. 
(De Lapidum Gemmarumque colore , && qua ratione is d INatura iis [ub 2anta 
colorum differentia infitus fit. 
Uamvis colore. , communi omnium 
Qui objecto, nil fit tritius, ma- 
gis obvium nihil, ea tamen ejus eft 
effentiz profunditas , utquotquot hucufque 
jn ea explicanda etiam primz claffis Phi- 
lofophidefudarunt, irrito tandem labore 
perplexi , quam claram fenfui , tam obfcu- 
ram intellectui ejus effe effentiam , atque 
adeo humanz menti imperviam, ingenue 
confeffi funt: adeoque cum fapientiffimis 
Philofophis PZatoze & Ariflotele non incon- 
pes fentire queamus,quorum ille imbecil- 
itatem mentis aperire non verecundatur, 
PieninTi- hifce verbis : Quo autem men[ure modo figuli 
Cap. V. 
ic colores fingulis mi[ceantur , etiamfi quis nove- 
rit ,uarrare prudentis non eft, praefertim cum 
neque nece[Jariam neque veriftmilem de bis ra- 
af» tuwem afferre ullo modo poffit. Hic vero diffi- 
let. €. 1. 
cultatem rei advertens, ita fe habere dicit 
intelle&um noftrum ad ea quz omnium 
funt manifeftiffima , uti vefpertilionum o- 
culi fefe habent.ad lucem diei. Verunta- | 
men cum Mundus continua rerum experi- 
entia doctior profecerit , multaque hodie 
prodierint prifcis feculis maximé ignota, 
hoc ipfum fpem quandam nobis przber, 
Naturz adyta aliquantifper proximius fpe- 
culari , non quod in minimo cum prifcis 
Philofophisnos comparandosputemus, fed 
quod experimentorum frequentiá,& conti- 
nuarerum abditarum indagine, Divini Nu- 
minis adfpirante gratia, nonnulla obferva- 
verimus, quz nobis veram ad Naturz my- 
fteria penetranda portam clavefque confi- 
gnaverint ; ut fi non intimas fingulorum 
caufas & rationes , quod in. hacvita nemini 
conceffum effe putamus, faltem quantum 
humani ingenii imbecillitati licuerit , eas, 
quz mentem noftram in veritatis notitia 
uovis modo quietam; tranquillamque red- 
dus queant , penetremus & exponamus. 
Ingensitaque omnium pene Auctorum 
de coloribus , eorumque in mixtis exorta lis 
& controverfia eft , ut cui fübfcribas, vix di- 
fpicias. Plerorumque fententia eft, potiffi- 
mum Peripateticorum , colores e[fe qualita- 
tes fecundas , fenfibiles fenfu vifus , exortas 
ex temperamento primarum : Unde ex tali 
temperamento talis nafcitur color , ex alio 
diverfus. Verümuti hzc defcriptio ratio- cuia za- 
nes non affignat , ita meraquoque videntur io 
verba quz rem nen explicent , fed invol- »s. 
yant; 

