





LIB. XII. DE ARTE VITRIARIA. 
47t 
Cap. lI. phanis, cryflallo-formilus & natura fua fufili- prim lento, deinde fortiori, & tandem £or- 
15x igpijj. DUS nec non ex fuccis concretis, aliarum- 
ins cryfal- que rerum liquoribus hifce naturali quadam 
líomi- cognationejunctis, &ex hismelioris notz 
bus. E : x :3: e 
2 zx LIopi- Vitrum conficitur. Secundo? ex lapidibus iis, 
Aedes qui tametfi duritie cryflallina uon polleant, 
Diu. ^ franslucidi tamen funt &candidi; Tertio ex 
3 Ex Iopi- lapidibus candidis quidem , at no diapbanis, 
duco. uti funt nonnulli filices ad oftia luminum 
diphwis. vi fluctuum coacervati; hocpacto veró prz- 
parantur : primó dictos lapides urere ne- 
ceffe eft, deinde pilis fubje&os, ita eos fran- 
ere & comminuere oportet , ut inde fabu- 
pe fiat, tum cribrare ad puriorum partium 
ab impuris feparationem ; lapides tamen 
aquis diluti ad oftia fluminum in hunc u- 
fum affumpti, uti perpetua aquarum attri 
tione agitantur, ita ulteriori purgatione 
non indigent. Hifce przparatis confectio 
vitri hac arte fit : Tribusarenz dictorum 
lapidum partibus unam addunt nitri,ex qui- 
bus fimul liquatis oritur maffa, quam haud 
improprie Agricola 4mmonitrum vocat , id 
eft, Areno-nitrum ; defe&u vero gitri, falis 
foffilis , aut cujufcunque alterius falis , portio 
arenz adjicitur; quorum omnium defectum 
modo fupplet apud vitriariosopifices ciuis 
herbe Anthyllidos combuftz , quam Arabes 
Haly , Itali & Hifpani $edam vocant , &ut 
plurimum nafcitur in terris falfis, unde à 
plerifque fa/f«ia haud incongrue , eo quod 
€x ea copiofum fal educitur, dicitur. V ide- 
, tur ingens in Melitenfi Infula hujus herbz 
AE copia, & in nonnullis Calabriz locis. Soda 
flan ad vi. Vero Hifpanica prz ceteris maxime com- 
irum. mendatur. Dignum faneadmiratione eft, 
. Venetiis à peritis opificibus portionem 
DH quoque magzetis hifce admifceri, eó quod 
cum vito, hujus mifcellà vitrum mirificum fplendo- 
rem adipifcatur ; cujusrei ratio alia non eft, 
nifi quod lapidibus utplurimum ferrez fco- 
bis mifcella adhaereat, quz à magnete attra- 
&a, reliquam vitri maffam ab impuritate 
umbrofarum partium liberet. 
Porró fornaces pro diverfitate laborum 
differunt. Hic Romz fornaces plerafque 
in quadruplices contignationes extollunt ; 
quarum ima »oize», id eft, locum cizeri£us 
recipiendis aptum ; altera avez jeu, igni 
extruendo deftinata; In tertia aptantur vafa 
& colle fundende vitrez materiz idonea; 
fuprà veró receptaculum eft, ad nonnullum 
caloris temperamentum conftru&um ne vitra 
recens conflata fübitaneo frigori expofita 
rumperentur. Omnia hujufmodi fornacis quarum nonnullas hicadducemus. 
receptacula non ferro, non calce, non faxis 
vivis; fed lateribus crudis ex argilla huic 
operi & igni fortiffimofuftinendo congrua, 
conftruuntur , ollz quoque, quz materiam 
vitream continent ex argilla quadam hic | 
Rome ex Savonenft agro advecta conficiun- 
tur; deinde fornax lignislongis quernis, vel 
ilicinis aliifque incenditur ad octiduum, 
tiffimo. Liquefacta itaque intra ollas mate- 
ria Vitriarii fiftulis vel ferreis, vel eneis tri- 
ipedalibus, intra ollas immiffis verfatifque, 
ex iis, quantum operi conficiendofatiseffe Mod 
judicant, extrahunt, in marmoreantefene- UM 
ftellam pofito verfant, atque per fiftulam »«. 
fepiusinflant ; & nezftus per fiftulam in- 
greffus iis noceat, remotam ab ore ad maxil- 
lamapplicant, mox fiftulam fublatam ali- 
quoties in orbem retorquentes, vitrum fa- 
ciunt longum , deinde idem in zreo inftru- 
mento concavo, qui moduli vices fuftinet, 
formant tum calefaciendo, inflando , pre- 
mendo, amplificando in poculi vel vafis,vel 
alterius rei figuram mente conceptam ef- 
formant ;anfasaffigunt, differentibus colo- 
ribus depingunt; atque hoc pacto abfolu- 
tum vas fornaci refrigerii inufum commit- 
tunt. Sed hzccum ubique paffim obvia fint, 
fufius deducenda non duxi. 
Ad differentes vitrorum fpecies quodatti- 
net,illz feretotidem funt,quot mineralium 
fpecies: cum omnes fere fucci concreti in 
vitrum coalefcant. Sub duplici itaque diffe- 
rentia vitrum confiderari poteft: prout za- 
turale & artificiale ; priorisgeneris funt cry- 
JLallus , beryllus , topazius , & quotquot ran- 
dem funt gemmu diapbane in igne fufiles. 
Secundo fant cales metallorum , quz Spagy- 
ric artis beneficio in vitrum eliquantur, 
excepto auro; Hoc pacto Saturnus five 
plumbum, in ftannum, xs, & in vitrumtan- 
Modus 
Vitrorusms 
differentia. 
!dem decoquitur, uti pofteà videbimus. 7er- 
tio funt fmnalta eu eucaufla , quz non nifi vi- 
trum funt, ex metallicis corporibus deco- 
ctum. 
Non dicam híc de arenis Beli fluminis 
Syrizad radicem montis Carmeli,in vitrum 
puriffimum ignis ope coagulatis , quorum ; 
nonnulla vera, plura fabulofis involuta nar- 
rationibus reperiuntur apud efzpbum. de Jofephus 
&ello Judaicol. 2. Hoc experientia docet; o- 
mnemfufilem fivelapidem , five metallum o»»epi- - 
in vitrum cogipoffe: Nil praterea effe, quod ""^í»iie 
facilius omnis generis colores fufcipiat vi- 2j; poteft, 
tro , quod eofdem fplendidiüs exhibeat ; 
unde non fine dolo vitrum ita artificiosé 
tingunt , ut S$maragdi , Hyacinthi ,. Ame- 
tby[H, Chryfolitbi videri poffint , de quibus 
pauló poft ; Colores qui ad vitra tingen- 
da paffim affumi folent, mineralis proprie- 
tatis funt: 
Proprietates vitri fané mirabiles funt; Proprictas 
tes vitri. 
x. Vitrum fulphuri conco&umin lapidem. vio; 
induratur, ita Plinius & Agricola l. y. defubhuriin- 
tocfum in 
Ortu Subterraneorum. lapidem ine 
2. Albugo ovorum calci vivz admixta in ANRtu 
gluten evadit ad vitrorum conglutinan- 475i. 
da fragmentaaptiffimum. ee 
3. Vitrum calore ignisliquefcit, frigore ve- A 
ro,five aqueum,fiveacreum fuerit,con- 

uti hic &eme, fub certis tamen gradibus ; 
| 
elafcit. 
: i 4. Vi- 

