












474 MUNDI SUBTERRANEI 
Seti, V. fmaltum eliquet ; eliquatum dexteritate 
Mira inde 
funi. 
Cap. Tl. 
manuum in globulos, jam in radiofam fo-- 
turam, nunc in aliudquidpiam , quod vo- 
luerint,forcipe transformant ; in quo & il- 
lud admiratione digniffimum eft , ex varià 
diverficolorum fmaltorum colliquatorum 
commixtione, tanta emerget colorum di- 
verfitas , quam ne pi&or quidem majorem 
effecerit. Cüm hujufmodi conflatoresnon 
infrequenter , tum ad artis rationem inve- 
ftigandam, tum ob delectationem , quam ex 
fimilibus ingeniofis operibus capiebam, vi- 
fitarem ; interalia mihipropofita , & illud 
unum fuit ; An machina fieri poffet pneu- 
maticaquz flatu fuo fuppleret continuatam 
& laboriofam , qua exhauriebantur, flammz 
infuflationem ? Refpondi, nullam me vi- 
dere difficultatem , quo minus defiderata 
machina confici poffit, fidemque dedi in in- 
veftigando modo & ratione eam conftituen- 
di; quam tandem hacratione, quam fubdo, 
fieri debere expofui. Duos folles fieri cura- 
vi, haud abfimiles iis , quibus portatilia or- 
gana inftruuntur, quibus preponebatur a- 
nemotheca, five venti recepraculum ; &quo fericeis filis colli- 
fübtilis canaliculus fivefyphunculus deriva- 
batur ufque ad lucernz elychnium ; hoc pa- 
&o infidens fcabello fuo opifex folis pedum 
alternis preffionibus alternatim elevaban- 
tur folles , qui uti ventum conceptum per 
anguftum fyphunculum exprimebant, ita 
quoque maxima tarditate dum defcende- 
rent, fine nova pedum, quo vectes preme- 
bantur, follicitatione, moram fatlongam re- 
linquebant artifici ad laborandum. Itaque 
mentiffimum folles fuppeditabant opifici, 
ad quodcunque volebat, efficiendum. Ve- 
rüm quia res confideratione digna eft, ma- 
|chinam hic fubdam. 
|. Quiaverbpauloante pennarum mentio- 
nem feci, quomodo & qua ingenii indu- 
ftri illas conficiant, paucis exponam. Ex 
ligno mataffam; qua fila paffim à mulieri- 
[bus complicantur, paratam habent; deinde 
[accipiunt fmalteam virgam , cujufcunque 
| voluerit coloris, quam flammzimpofitam 
flatu primüm in filum fubriliffimum didu- 
!cunt, quod mataffz affigunt ; deinde cir- 
cumacta mataffa filum trahit, fubfequentem 
& continuatam fmalteam materiam in fila 
:diffufam,& hocpacto fumma celeritate col- 
ligunt, quantum voluerint, circa mataffam 
filorum fmalteorum copiam; deinde fila pro 
longitudine & craffitie futuri fafciculi fa- 
'&a in pennaceum 
adaptant tubulum; 
ut hic in margine | D 



iW 

NULLO 
vides ; qux infrà i h 
gata, tam decorum, 
itam nitidum effi- 
'ciunt ex filamentis 
lopus, ut nullusfere 
fit , qui fatis mirari 
queat operis pul- 
chritudinem , mul- 
tique artis ignari, nefcio cujus peregrinz 
avis, five manucodiatz, five ardez Baleari- 
[cz plumas effe fibi perfuadeant. 

CaPUuT Il 
(De Zrtificiofa gemmarum lapidumque pretioforum confetlione. 
potiffimum intendit, ut quantum 
fieri poteft, ejus effectus fi non vera 
& reali efficientia , faltem fecundum analo- 
giam quandam & quàm verifimillimé at- 
tingat , quod tum in aliisjam in przceden- 
tibus difcuffis , tum potiffimum in artificio- 
fa lapidum, gemmarum margaritarumque 
confectione elucefcit. Quam artem ne pra-- 
teriiffe videremur, híc paulo fufius defcri- 
bam, cüm ad multa, fi fraus abfit, przfertim 
in cultüs Divinipromotione & Ecclefiafti- 
cis ornamentis elaborandis utiliffima effe 
A RsNaturz in omnibus imitatrix,hoc 
qum poffit. Dico itaque primó quomodo ex fola 
ex [malto 
varii lapi- 
Ímaltea materia fapphiri, fmaragdi, amethyf, 
despretiofi. byacintbi,carbunculz, topazii & fimiles pretio- 
aur. 
emfáM- fz?gemmg ad vivum elaborari poffint ; Et 
niehocloco avaritiz labe depravatis homi- 
nibusimpofturz detur occafío , fimuladde- 
mus modum , qua ratione adulteria gem- 
marum facili negotio cognofci queant, V e- 
rüm ne Ledlorem diutius fufpendamus,eyxev- 
grozoiéicy ordiemur. : 
Smaltum idem effe dicimus, quod veteres, 
Encauflum dixere ; & nil aliud eft, quàm li-* 
quati coloratique metalli pigmentum; unde 
metallis colores inurunt, encauftum eli- 
quatum auro agglutinant , five metalli- 
Icum pigmentum auro inurunt ; aut liquan- 
ti coloratoque merallo aurum inducunt; 
cujus ope adeó venufta & elegantia fiunt 
opera , ut iis nil five raritatem , five fplen- 
doris dignitatem fpectes, comparare poffe 
|videatur. Quomodo autem & quo ingenio 
ifiant ex B/afto Vigenerio & Bulengero , qui ea 
ex lingua Gallica in Latinam vertit, paucis 
exponam. 

fine oris flatu flatum copiofiffimum & véhe- ParsIIL. 
Ouid 
Poyssusoy On 
^ 
9/19 099] y. 
; Lip P^ .yupun- 
Encau[le é*yxauvo) ii vocantur , qui liquatis 7,44. 

