


LIB. XI. DE ARTE VITRIARIA. 
Cap. TV . ftitui, hac ratione. Cyftis fitex pafta filigi- 
uiri, 168, huicintruditurcrocus martis. Deinde 
gemma una, aut plures chartz includuntur, 
acicroco imponuntur, ita ut croco charta 
undique tecta fit. Poftmodum occluditur 
pata, ac fornaci cum panibus committitur, 
acpoft panem exemptum remanens adhuc 
per horas fex in furno, recuperant gemmz 
priftinam aut majorem duritiem , quam 
prius habuerant. In ignetingunturcryftal- 
li integri (Bapzifla à Porta auctore,) hoc 
modo : Sumantur fHLii partes fene , auripi- 
gmenti quaterme ,arfenici cryflallini tera, ful- 
phuris partes & tutig Ling , omnia feorfim te- 
runtur, C) tenui cribello difcernuntur , ac oll 
induntur. Cryflalli frufiula vel eneis pilis fus- 
pen[a , velpulveribus demer[a igni opponuntur; 
ut quaternis velquiuis boris excande[cant , fed 
Jine follium flatu, ne inpartes diffiliant vel li- 
que[cant. Argumentum legitimi coloris eft , ft 
exemptum fruflum flagrantiffimi &y fulgentis- 
Jimi fit coloris, ftm minus, igni denuo tradendum, 
ac poft aliquam moram eodem mado tollendum. 
Diligens autem cura adbilenda , ne dum ex igne 
tolluntur , refrigerentur extemplo. Nam friau- 
zur, C9 in plures partes difíiliunt. $i Hyacinthi 
color placuerit , cito ab igue tolluntur , fi fatura 
purpura defideratur , diutius in igne relinquun- 
tar: Hactenus Porta. Gemmz coloratz ut 
Sapphbirus,Topazius, Ametbyflus & Granatus, fi 
illorum color auferatur , Zdamantem effin- 
gunt. Solet in eum fcopum przcipué $ap- 
phirus eligi , qui vel ferri fcobe vel cretà ob- 
rutus, ignitur donec artificem voti compo- 
tem faciat, ut fuo loco docebo. Ignis bene- 
ficio etiam à Portadocente , altera tantum | 
gemmz pars colore fuo privari poteft , itaut | 
gemma ex parte Zdamas & ex parte Sappbi- 
rus videatur. Eodem modo £uZizus una par- | 
te Adamantis fpeciem reddit. AitIlle , par- | 
tem quam proprium colorem fervare volu- | 
mus, cretà oblinendam effe. Sic alteram, 
quz igni expofita eft , ac flammzradiosnu- 
da fufcipit, colorem admittere, ac 4daman-| 
zem oftendere. Gemmz factitiz veris fatis | 
fimiles ex Cry/lallo , 7« opaz£o , filicibus aliis- 
que mollibus gemmis, vel ex nobiliori vi-| 
tro, metallicifve corporibus ,aut ex illorum | 
P"ce[fi commixtione fiunt. 4/exius Pedemontanus 
Aix Po» fequentem paftamad fi&itias gemmas de- | 
gemma e- 
mollia pri- 
flinam du- 
ritiem ve- 
euperet. 
Cryftallo- 
rum in igne 
tin&tio ex 
mente 
Porte. 
Adaman- 
tis effictio, 
demontani 
ienféii fcribit: Recipit plumbi à figulis calcinati 
7: gemmas 
EA unciastres, actantum aquz fuprà fundit, ut | 
uno aut duobus digitis emineat, eamque a- | 
gitat digito, ut plumbum ima petat. Poft- 
modum effunditaquam, & fervat ad vasvi- 
triandum, ne materia vafiadhzreat. Dein- 

plumbo, adjicitunam unciam cryftalli ,aut 
chalcedonii calcinati, 
aut tres ad fummum la 
marum cupri. His bené mixtis & contu- 
fis imponit ea ollz argillacez bene plum- 
batz & humectatz aquá dictà, ac eam be- 
ne obferatam committit furno vitriario 
479 
aut ventis per diem, & ita habetur opti- 
ma pafta. 
Ad Smaragdos effingendos accipitfal Al- 
cali, quod diffolvitaquá filtra , & exficcari 
finit, idque opus tertió repetit ; poftea in 
pollinem redigit, quemadmodum etiam 
cryftallum. Deinde accipit uncias duas & 
femiscryftalli, falis alcali uncias duas, zru- 
ginisaceto macerati & colatiunciam unam, 
mifcet, ac vafculo plumbato imponit , ac 
luto, ne quid expiret, optimó munit, ac per 
triduum exficcari finit, aut diutius,tandem- 
que perdiem figuli furno committit. Si 
Rubinum cupit, cinnabarim loco zvruginis, 
fi Sapphirum, lapidem Lazuli; fi Hyacin- 
tbum, corallium adjicit. Calcinat autem Cryftalls 
Alexius cryftallum , vel chalcedonium Bicis 
modo: Tartari calcinati unciauna in aqua fat ? 
clara diffolvitur & colatur. Cryftallus verà 
& chalcedoniusignitur in cochleari ferreo, 
acinaqua przdicta extinguitur, idque opus 
feptiesrepetitur, hoc pacto optimé calcina- 
tus in pulverem teritur, ac mixturz feu pa- 
fte adjicitur. Si $maragdus optatur, in mor- 
tario zneo, fi RuZizus,in ferreo tundendus 
eft. Sed quiagemmz fa&itiz molliores cry- 
ftallo propter additiones alrerius materiz 
redduntur , docet A/ex;us aquam, cujus be- 
neficio indurefcunt. Jubet itaque capere r»dwrario 
[magnetis fruftula ac calcinare, ut de cry-Pe sau» 
certo modo 
prapara- 
tam. 
ftallo dictum eft, ac deinde in pulverem te- 
ri, inloco humidoponi,ut in aquam folvan- 
tur: aquam iftam nutriri vult vitriolo Ro- 

i$maragdi colorem przbent. Ceruffa & Cro- 
de recipit tres uncias minii ficci , immifcet' 
| 
| 
| 
ac fcrupulos duos! 
mellarum tenuiffi- | 
mano vel Pannonico crude pultis inftar; 
|deinde ex ea przcipit perretortam extillari 
aquam, ut ea hurmectetur farina hotdei,& 
fiat pafta dura , in quam imponantur forma- 
ti lapides. Nam fi ea dum panis coquitur, 
in furno relinquatur , accum pane exima- 
tur, ait ille duritiem maximam gemmas 
acquirere. Vidiapud Gallum quendam fa- 
&itiasgemmas perquam elegantes , & na- 
turalibus quàm fimillimas. Is fe non alio 
quam przdicto modo eas confeciffe mihi 
afferebat. Opus dictum neque fumptuo- 
(fum, neque magni laboris videtur, à meta- 
men hactenus nondum expertum eft. 
Pafta ad gemmas factitias nobilior eft, 
Porta tefte , quz ex Cry[lallis , Silicibus aut 
Porta. 
Topazio Bobemico fit; Nam fi vitrum addi- 
itur, aut plumbum, graviores & molliores 
fiunt. Calcinantur autem Silices & Topa- 
ziusut Cryftallus : Deindecolor, qui defi- 9 cn. 
deratur , additur. Minium & viride zris'^ 4"« 
gemmas est 
. primant. 
cus Martis Hyacintb ; minium, & ceruffa 
Chryfolithi ; Zaphara, vel Lapis Lazuli, 
item fal armoniacum, & argentum Sappbiri 
colorem exhibent. Aurum A«Zizi colorem 
à nonnullis Cryftallo tribuere afferitur. 
[Stannum Adamantis aquas oftendere dici- 
tur. Harum rerum curiofi ex variis metal- 
lorum mixtionibus varios coloresin opere 
ipfo deprehendent. Paftaad gemmas igno- 
bilior 


