


LIB. XI. ARS PYRABOLIC A 487 
pUCA ERU US UV 
A iKuSiuBa Y, Ru; B; Qc TL. E: A 
Quam € (Pyrotechüiam vocant. 
PRAEFATIO 
x Uanta & quam prodigiofa opera pyrotechnus in abditis terrz cuniculis 
j Vulcanus operetur , ex terremotibus, moritium abforptione ,lacuum nova 
genefi , fubverfione urbium regnorumque luculenter patet. Ouz fane 
cum nil aliud fint, quam halitus igniti ex fülphure & nitro in meatibuscavernis- 
que montium inclufi ; certe non immeritó primam füam inde originem traxit 
ars poliorcetica , quam pyrotechniam five pyrabolicam vocant. Quam autem 
admiranda inde efficiantur , hoc loco fané quam oportuno ad natura exemplar 
exponendum duximus , & primó quidem agendum, quomodo & quot modis 
pyrius pulvis tot mirabilium effe&uum patrator conficiatur ; deinde quomodo 
is machinis ad feftivos ludos inflituendos applicandus fit. Pyrii pulveris inven- 
tio abíque ulla controverfia primo attribuitur fertboldo Swarzio Germano , Go- 
flarienfi Monacho , & Alchymiftz anno 1 354 , qui tamen non tam humana in- 
duftria, quam cafü inventus fcribitur ex mixtura fulphuris, nitri, & carbonis 
fortuitó accenfi, & cum ingenti ftrepitu & violentia manifeflatus. 
Hiftoriam ex preantiquo libro Germanico olim me legiffe memini , hujus te- 

Hifforia 
pulveris 
noris : fBertholdus Swartz; Goflarienfis Monachus ordinis Sancti Bezedicli , cum»? zr 
7 
Ine prin 
mire Chymicis deleGaretur , atque eorum peritià jam magnam fibi nominis exi-»«crimi: 
fümationem acquifiiffet, cum quodam tempore ex fülphure, nitro & carbonibus," "^. 
compofitionem feciffet , & nefcio quo cafü fcintilla ignis materiz illapfa, ftatim 
ingenti cum ftrepitu ollam füblatam , & in fornicem illifam confregiffet , mira- 
tus rei effedum, nóvitatemque , diligentius caufz explorandz incubuit. Repe- 
tita itaque multoties operatione; cum femper eundem effe&um reperiffet, altius 
quid animo volvens, materiam indidit canali , ex ferreis laminis confiructo, cum 
unum globulum plumbeum ei indidiffet , explofa materia ftatim obvia quavis 
ftrepitu ingenti difcuffit./ Gaudio itaque ingenti perfufus ob infignis emolu- 
menti detedam inventionem, rem tamen omnibus fecretam ufque ad füum tem-- 
pus effe voluit. Erat tum temporis in loco vicino Goflarix fylva ingens latroni- 
bus infamis , qui ibidem in certis locis flationem fuam pofüerant in omnem la- 
trociniis patrandis occafionem peropportunam. Confultabatur eodem tempore 
ob violentas rapinas , & homicidiorum multitudinem à Magiftratu Goflarienfi, 
quomodo hzc fceleratorum hominum pefiis profiigari poffet , neque modus in- 
veniebatur. fBerzboldus ea de re certior faGtus , Magiítratum adiens, fe latrones 
facili negotio exterminaturum pollicitus eft , fi beneficii prafliti memores fe 
haud ingratos, & fibi & Ordini fuo prxberent. Sponfione faGa fBertboldus fer- 
reis ollis compluribus extru&tis ; quas jam fibi cognita materia implevit , una 
additis & lapidibus & farmentis non exigua copia , fimulatufque unum fe ex 
latronibus , confocderatis iis fefe adjunxit. Poftquam igitur tationes folitas pro- 
bé obfervaffet, in corum abfentia in terram defodit dicas paulo ante ollas, fo- 
mite folummodo reli&o accenfioni fuo tempore apto. His omnibus arguté con- 
fritutis, ubi ad coenam confluxiffent, & jam przdà acqui(irà indulgentius gau- 
derent, tum ecce accenfa machina ignem , fumum , lapidefque, tanto cum hor- 
rore coenantium fzviit, ut ultimi judicii diem vicinam effe fibi perfüaderent: re- 
lio itaque loco ceu inferni voragine, ad aliam flationem fe contulerunt : ubi 
accenfa machiná fimilem fortunz ja&um repererunt , Berzboldo interim exhor- 
tante eos , ut relida perverfz & fcclerata vitz femita , ad D xu per poeniten- 
tiara 

