





116 MUNDI 
SUBTERRANEI 
Seci.IV.racula in Helvetia ; quemadmodum vi- bricoforum receffuum percutientibus,irides 
Cyfatus, 
di praternavigans in Lacu Lucernenfi ad 
montem Gopperberg Anno r667. 4. Maji 
poftridie Inventionis $. Crucis, ubi fonticu- 
lus ad ipfum lacüsmarginem inter rupium 
fciffarum vifcera ipfa fui pellucidirate pro- 
fundum alveum manifeftans profilit die 
S. Crucis in Majo , ceffatque manare die 
| manibus tractabiles non fine delectatione 
|admirationeque efficiunt. Maxime tres ce- 
|lebrantur fpeluncz prope CSifiat pagum, 
|quas ne quidquam intentatum relinque- 
|rem; accuratiffime perluftravi,in duabus ni- 
| hil prater mineralia quedam herbafque de- 
|prehendens ; vocanturque ftapfrenbalint 
S. Crucisin Auctumno ; quamvismihire-|& Csteigeifaftoaftn. 
tulerint ruftici eum anno priori aliquot die- 
bustardius emanaffe. | 
De fimili altero quodam fonte iifdem | 
S.Crucis diebus fcaturiente evanefcente- | 
que refert predictus Auctor non ignobilis. 
Cyfatus , ubi etiam plurimos alios adducit, | 
mihique narrabant Parochi & Paftores ru- 
flicique non procul à Pago Gxfansfiabt]| 
fupra Alpes fontem admirandum , qui binis | 
folummodo vicibus de die manaret , idque | 
tribusanni menfibus, Junio, Julio, Augufto, 
eo enim tempore pecora illic pabulantur, | 
& circa id diei tempus aquasprzbeat, quo | 
pecora potu indigeant , de reliquo ficus. 
Sic videlicet DEUS & natura famula locis | 
iis fterilibus hominum pecorumque neces- 
fitatibus voluit benigniffimé confulere ac 
tellus mater ubera fua fuis pignoribus non 
denegare. Quod idem audiviin Gntlibucj/ 
de fontequodam ditionis Bernenfium. Ex- 
perientia etiam conftat hunc fontem ni- 
hil pati immunditiei : fi quisenim ftudio 
aquas ejus re quapiam immunda conta- 
minárit, fubtrahit lac fuum tellus veluti 
árata per diesaliquot : à pecoribus veró fi 
fons ille inficiatur , non propterea aqua de- | 
ficit, quafi pecuinz ignoranti indulgendo. 
Simili naturz miraculo in diftritu £yge/- 
Zergenfiineunte Majo prodeunt duo fontes 
€ cavernis amne copiofiffimo , cryftallinz | 
limpiditatis unus, alter lactis inftar albe- | 
fcens, in O&obri denuo evanefcentes. | 
Plura hujufmodi in medium poffem ad- | 
ducere ; fed quia dictus Cyfatus ea fufficien- 
tiffimé defcripfit, inta&a relinquo. Quis- 
quis pulcherrimas fontium deciduorum 
Catadupas perpendiculari linea ex rupibus 
altiffimis veluti in chaos quoddam ac bara- 
thrum oculis non finevertigine formidan- 
dum devolutas videre defiderat,adeat Mon- 
tem 5. Gottbardi , & prope Lucernam Mon- 
tem Regium, bit Siga / ex cujus montisal- 
tiffimo cacumine in lacus ingentes per va- 
fliffima terrarum fpatia diffufa confpiciun- | 
tur, in eoque montead Eremitarum quon- 
dam domicilium 
bitfontem frigidiffimum, in quem fanitatis, , 
devotionis, curiofitatifve caufa nonnulli fe 
demergunt , per 2 aut Pater nofter vix in- | 
tenfiffimum ejus frigus fuftinentes. Sunt| 
illic fontes medicati, uti in €üfelato ; funt 
herbz medicinalesprzftantiffimz , funt an- 
tra acfpeluncz, ante quas communiter de- 
cidui ex altis przcipitiis fontes, radiis Sola- 
ribus naufragas lymphas ex adverfo tene- 
, nunc 93rübetbatfi / vide- | Achates reperi , 
Deinde ingreffus fum antrum 9Bafbif 
baltn capaciflimis fornicibus naturaliter ar- 
cuatum ab initio, mox plurimis anguftiffi- 
mis fciffuris non nifi fupinato corpore per- 
vium , iterumque fpatiofiflimis anfractibus 
fat longo itinere patens, ac tandem bifida 
divaricatione cotncamerationum capaciffi- 
marum altarumque definens, ubi é pariete 
argillaceo , rivus laudabilium copiofiffima- 
rumque aquarum erumpens per totum an- 
tri longiffimi tra&um per mzandros ru- 
pium hinc indefe infinuans tandem erum- 
pit in publicum in antri liminibus. Incre- 
dibile dictu eft, quam mira ac portentofa 
de hoc referant Helveti ; Antrum hoc in- 
exploratz effe longitudinis, in fine portam 
ferream reperiri , quà pulfatà fpectra vel 
Pygmzos comparere, thefauros haberi abs- 
conditos , incognita variorum animalium 
ac hominum ibidem videri veftigia ; imó 
ipfemet Cyfatus hoc antrum ingreffus , fed 
credo ob formidinem aut ceenum lutofum, 
| penitius fcrutari renuens, ait labyrintheis 
anfractibus effe perplexum; cum tamen ego 
[quinque horarum fpatio cum duobus fociis 
rufticis immoratus ac pranfus ibidem , nul- 
lum omnino angulum reliquerim inexplo- 
ratum. Spelunca hzcab initio fui perampla 
quam plurimas herbas medicinales produ- 
cit, quz rore decidentis ex alto rivi hume- 
&antur, dum ventus aquas has tantis przci- 
pitiis in vaporem humidum tenuiffimum- 
ue redactas fub fornicem defert. Mox per 
|foramen anguftiffimum omnibus depofitis 
i veftibus rependum eft, ubi cum ad dextram 
| deflexiffem fat longo tractu in ipfo procur- 
|rente amne incedens reperi veftigia quz- 
|dam impreffa in limo veluti luporum ; mox 
| ingentem fpogii copiam inftar cryftalli pel- 
|lucidam , ac flillatitium é petris Lacunz. 
|Inde ad finiftram defle&tens ingreffus fum 
bivium predictum, ubi ingensargillz quafi 
| elaborate copia eft, inleaque variorum ho- 
minum,antrum hoccredoingrefforum ,ve- 
ftigia perfiftunt : in fine aliquot iguobiles 
ubiamnis ille é vifceribus 
terrz erumpit. Ethzc vera effe comperiet, 

e |quifquis poft me ingredi tentabit. Supra 
Ípeluncz ingreffum in rupibus celfiffimis 
[Vifuntur fciflurz quzdam ac foramina in- 
|gentia, ow/tarum nidi, quiquondam tante 
fuerunt magnitudinis acferociz, ut non fo- 
lum oves ac vitulos per aérem afportarint, 
fed homines quoque fuerintaggreffi : fed 
poftquam unitis viribus vicini bombardis 
contra 


