LIB.IX. DE IMPERF. M 
Cap. V. tuminis rd copiofefcaturientem olim 
me vidiffe memini. Iterum fifuccus hic un- 
Cuofus ex fundo maris ex depuratiffima 
fulphuris gleba fcaturiens in fuperficiem 
elevetur, & flu&uum deinde impulfu ad lit- 
PEN difpellatur, inibi is ambientis aéris fic- 
vas bim. Citate induratus in fzccinum convertitur. Si 
minis ge- rurfusbituminofusliquor ex lacubus fulphu- 
"hd 7" reisin fuperficiemaquz deferatur, deQa^]&", 
tiasur. proprie dicitur, uti in Albula Agri Tybur- 
tini lacu , & potiffimum inlacuPalzítinz, 
quem inde Afphaltiten, & mare Mortuum 
dicunt ; hocdeinde in littus appulfum duri- 
tiem lapidofam purpureo colore induit. 
Strabo. 
calore Mae efflatur , atque diffunditur, rur- 
Jfumque veluti in glaciem fortzfrmam ab aqua 
frigida immutatur, qualis eft lacuum aqua, uade | 
€ [eclione & inciftone opus eft. Sideinde cum 
gleba infita falis virtute figatur , nafcetur 
bituminofa terra , quam vel Ampelitin vo- 
cant, eoquod vermesin vitibusenecet, vel, 
Thcophraf T]eopbraffo tefte , pbarmacitin ob infignem 
in Medicina ufum, appellant. Si denique 
exuftz carbonum ad inftarglebz fulphurez 
Strabo : Ztumen inquit, eff zerrg gleba , que à | 
ETALL. CORPORIBUS. 177 
liquidum ea de caufa cazdidum eft,quia mitis 
calor id ex terris expreffit , ut in fuccino can- 
dido patet, quod nefcio qua dulcedine pots etn » 
| let; flavum vero ut majori caloris vi elabora-747 » Zi- 
|tur, ita quoque acrimoniam quandam ad-f«vinióie. 
|junctam habet ; zigrum veró, quia mago ca- 
lore aduritur,nefcio quid empyreumatis ex- 
hibetguftatum odoratumque; Quz quidem 
liquidi lituminis fpecies non nifi ex differenti 
caloris gradu exfurgunt; quod idem de li- 
morum, glebarum , lapidum , fuccorumque, 
(quibus adhzret,colore, & viribus dictum fit. 
Si enim pix cum bitumine mifceatur , piffa- 
|fphaltum nafci neceffe eft ; Ita quoque fi per 
| TATE fulphurea, aut nitrofa , velalumino- 
fa, vitriolataqueloca decurrat , iis bitumen 
viribustingitur, quibusloca, per quz fluit, 
à natura dotata funt. Qui hancregulam fer- 
varit, facile fenfuum ope de Zituminis viri- 
Dus , qualitatilufque judicium feret. Vide 
quz in primo Tomofufius de Zituminofis aquis 
difcurrimus. 
Hinc aliud calidum , frigidum aliud , ze- 
pidumve ; aliud tenue , aliud luti adinftar 
cra(Jum , lentumque ; aliud. fíccum , molle , & 
| 
| 
l 
| 
jungitur , aiétyleaE, carbofoffilis, aut Gagates | 
gignitur , de quibus in precedentibus. $i| 
argillacea gleba admifcetur, ma/tba dicitur. | 
fczffle , aliud 4urum , & faxea quadam fub- 
ftantia imbutum ,, uti Gagates, carbo foffi- 
lis, lapis'Thracius, Obfidianus. Suntprz- 
Iterum fi atrum. candido coalefcat , piffa- 
fphaltus dicitur , id eft, picilitumen , & variis 
inlocisé montibus emanat, uti in Epiro, & 
hoc eft nativum ; alterum eft faCtitium, & 
mumia dicitur, eo quod cadavera pice, & bi- 
tumine condita intra arenas Libye Solis 
zftu in bituminofum mixtum excrefcant, 
quod mumiam vocant. Verüm de modo, & | 
ratione condiendorum cadaverum JZEgy- 
ptiis ufitatorum ex profefío tractatum vide 
in Tomo 111. Oedipi Agyptiaci, Sytagmate de 
Munmiis : ac noviffime in peculiari "Tractatu 
De Mumia Gallicana A» 1676. Amftelodami 
edito. 
Brice Videsitaque Le&or, Zitumen unum qui- 
6 ue», i dem , & eundem liquorem effe, à diverfis ta- 
divefitae men aquis, glebis , lapidibus, limo , fuccis, 
D. argillis , quibus increfcit, tantam diverfi- 
:45deno- tatem nominum fortitum effe ; quz uti va- 
mimro- riis coloribusdifferunt, ita quoquevariam 
* Bituminis albi, nigri, rubri , flavi , cinerei , pur- 
farei, denominationem dimanaffe conftat; 
cum veró res, quibus adhzret, varia faculta- 
te, differentibus viribus , & proprietatibus 
imbutz fuerint, certé rumen alis , aliifque 
viribus imbui, tingique neceffe eft : calor 
fiquidem fubterraneus, uti in przcedentibus 
fufe demonftravimus, dum terreftrem illam 
pinguedinem exaltat, pro varia aduftionis 
ratione nunc fuccos rubentes , & candidos 
efficerepoteft, jam ex rubentibus flavos , ex 
flavis virides, aut nigros,non fecusac ex pi- 
tuita dulci , coctionis virtute fit fanguis , ex 
fanguine immodico calore, flava bilis, ex 
flava denique bile aduftionis vi viridis , vel 
atra.In hunc ergó modum Zitumen quoddam 
Tow.1l. 
terea, quz gratum , funt quz ingratum odo- 
rem,fcitidumque exfpirent : quibustamen 
omnibus, & fingulis convenit, facile in- 
flammari , & patet ex montibus, quos car- " 
bonum vocant ; uti de monte juxta Zwic- Ap ini- 
cam in Mifnia , refert Agricola, quem fübin- Agricola, 
de ardere ferunt : In hoc , tefte Zgrice/a, 
foflores primo ad paffus altitudinem eruunt 
terram , deinde dilatatam mollium carbo- 
num venam inveniunt , fere altam paffus 
tres, & dimidium, tum faxa fatis craffa ex- 
cidunt, mox iterum reperiunt venam cart- 
bonum, fed durorum , quibus ex pice no- 
men pofuerunt , cui fimiles effevidentur ob 
nigrorem , fplendoremque. Sub hac vena 
|fubeft cadmia Lituminofa , & fub hac pyri- 
(tes aluminofus , zs purum , carbones, 
| quos ignis depafcitur, terra in caminosin- 
| cidente extincti in nigrum pulverem ver- 
|tuntur. 
Nota quoque, quicquid in Sulphure , Sale, 
Mercurio ,pingue , Gy uncluofum eft, buic liquo- 
ri primordialiter adfcriZendum effe. Quo- 
(niam itaque peruniverfum Telluris corpus 
hujufmodi pinguedo diffufa eft, hinc fit, ut 
& Vegetabilis natura ejus particeps fiat, 
| quod vel maxime in Pinu, Larice, Terebin- 
| tho, czterifquerefinam exfudantibusarbo- 
ribus elucet ; adeo ut fi refinam hujufmo- 
di vegetabile bitumen dixeris , recte dixife 
cenfearis. Adhoc quoque revocari poffunt 
omnia arborum genera , quz przter picem, 
refinam , gummi quoque exfudant , uti Be- 
tulz, Cerafi, Pruni, fimilefque ; adeo qui- 
dem , ut vix planta fit, que nonfuo satura 
Aitumine dotata fit , five id picem , five refi- 
7A nam, 
Montes ar « 
dentes ex 
abundantia 
bitumino- 
| 
| 
| 






