
Cap. T. 
Sententia 
Ariítotelis. 



Alberti 
fententia, 
Gilegil- A- 
rabs. 
LIB.X. DE ARTIS METALLIC/E REQUISITIS. 
omnium metallorum: compofitionem con- 
currunt, ut poftea oftendetur. 
Atque hanc noftram fententiam con- 
gruam primis Philofophis effe, ita demon- 
ftro. Arifloteles lib. 3. Met. expreffe ait, 
materiam metallorum effe vaporem ; quod 
ut oftenderet , premittit duplicem hali- 
tum , unum vaporofum , fumofum alte- 
rum ; & fofizli£us quidem ffrccis , ut funt San- 
daracha, ochra, minium, & lapides, qui li- 
quefieri nequeunt , halitus ficcus competit ; 
Metallis vero , uti funt, Aurum, ferrum, 
£s, utpote quz metalla ductilia, & lique- 
factibilia funt, vaporem ad eorum genefin 
decernit, quod poftea luculentius explicat | 
lil.2. de Gen. Animal. hifce verbis : Metal- 
la itaque babent in fe humidum plurimum a- 
queum , pa[[um tamen ita ab elementis, ut fatlum 
Fit glutznofum. Sciastamen velim , Philofo- | 
phum hoc loco vaporem non fimplicem ex| 
puro elemento aquz intellexiffe ;quod inde. 
patet, quod aqua attenuata ex fimplici ele- 
mento aquz non aliud à fe fpecie differens 
generet, fed in id, quod fuit, tandem refol- 
E 
183 
fulphuris vapore imprzgnata , tandem in 
metallum abeat. Ineft enim metallorum 
materiz humidum quoddam vifcofum , cu- 
jus indicium eft, quod igniscaloreliquata 
fluant, frigore vero aéris, & aque rurfum 
fit, ut aquz plus in ipfis fit, terrz minus; fim- 
lex enimaqua non efteorum materia , fed 
iquor mercurialismixtus cum terra Chao- 
tice maffz inexiftensà principio , quam de- 
inde varii motus pariunt, aquz fluxus ter- 
ram molliens terra cum aqua permifta , vis 
calorisagens in mixturas,ex quibus denique 
fuccus ille uélaAAoyó(» elaboratur,& gigni- 
[tur : ita quidem , ut quatuor elementa , non 
|nifi vehicula quzdam fint infitarum in va- 
|pore fupradiéto virtutum ; fine hoc enim 
|Virium complexu coquatur terra , & aqua, 
quantum velis ,inde tamen non aliud extra- 
hes,quàm quod prius fuerunt;fcilicetaquam 
& terram, Sed fi [permaticus hic vapor (fic 
enim eum per analogiam quandam voco ad 
vegetabilium , & animalium fperma) ele- 

vatur , ut viderejeftin aquzbullientis vapo- 
re, qui operculo in guttas abit, in aquam 
videlicet eandem ex qua in vaporem abiit : 
patet & in pluviis, nivibus, grandinibus, 
fimilibufque, dequibus in Meteorologicis. 
Aliud itaque füb ifto vapore udaxvyermxód | 
latere prater fimplicem aque vaporem, pul- | 
chro, & noftre fententiz congruo fane ra- | 
tiocinio, dum Arifletelis fententiam expli- | 
proxima metallorum eft bumidum fubtile , un- | 
Guofum & vifcidum ficco terreflri attenuato | 
optime permixtum. Quid per bumidum fubtile | 
aliud,nifi Mercurialem Naturz humorem 
quid per uzéuofum € vifcidum , nifi 
(nam utialibi oftendimus, eft (z/pbur efTen-. 
tialiter p/;gue , unde tam facile accenditur, | 
& colliquatur) ; quid aliud , /ícco zerreftri at- 
tenuato optime permiflum , nifi fal Naturz, 
quod Compofito confiftentiam , corpufque 
przbeat , connotat ? Quia veró halitus ille 
vapidus femper exhalationem calidam , &; 
ficcam adjunctam habet , utpote fine qua | 
non elevaretur ; hinc fit ut quod in glebis| 
metallicis ficcum eft , ab exhalatione ficca 
& calida proveniat, quod autem à vapido, 
idin metallorum materiam, ipfo 4riflotele 
tefte, cedat: atque hoceft, quod A//erias 
dicit, Zerreffri fubtil attenuato optime permi- 
xtum. 
Imó hanc noftram opinionem varie Au-| 
&orum fententiz approbant: Gifgi/ Arab s,u- 
ti eft apud Z/Zerzum , metallorum materiam | 
afferit effe calcem € Jixivium , five cinerem 
aquà madidum, ubi nemo pro cae, aut cine- 
re , calcem , autcinerem noftrz calci , & ci- 
neri fimilem intelligat velim ; fed abfque 
dubio intellexit terram comminutam, five 
pulverem terrenum , five fa/em naturz ferr 
inditum , quz aqua infufa, five mercuriali 
3| 

|. Quomodo vero in tantam duritiem cre[cant, 
cat, 4/Lertus docet hifce verbis : Mareria merito 
mentisaccefferit , tum enim vero primo vi- 
res fuas exerent, & pro conditione materiz, 
feuterreftrium glebarum, metallum fpecie 
(differens producent. Sed hzc omnia in /e- 
|quentibus Libris , variis experimentis com- 
probabuntur. Ex quibus luculenter patet, 
Metalla proxime ab aqua elementari, & 
fimplici minime generari, fed à vapore fin- 
gulis appropriato. 
quifpiam dubitare queat. Dico itaq; 
denfentur. Hoc autem ita, tefte Agricola, ^gricola, 
Metalla 
quomodo if 
tantam dus 
|nonà frigore, necácalore fimpliciter , fed riri» ex- 
folius humidi attenuation , fcu evaporatio- 
ne, vel exficcatione id fieri; Cum enim dapZ;- 
ces fbiritus dentur in natura rerum, ca/idi ,& 
fulphur | frig;d : ex iis quidem procedit calorisin re- 
bus principium : hi non fecus ac illi, etiamfi 
natura frigidi fint; funt tamen fubriliffimi, 
|& fito , uti ex vento Septentrionali 
conftat, & vulgo notum eft ; quandocunque 
'itaqueabundant fpzritus calidi, uti funt ni- 
itrofi, atramentofi, fulphurei, & fimiles, 
tunc res, quaspervadunt, temperiem cali- 
dam acquirunt; fi veró frigidi fuerint , uti 
ventorum Septentrionalium fpiritus , & ii, 
qui perloca nivofa tranfeunt , vel venti fub- 
terranei qui frigidiffima loca glebarum,qua 
naturà frigidi temperamenti funt , perva- 
dunt , tunc res , quas pervadunt, frigidam 
temperiem acquirunt. Unde fit, ututerque 
|humidam glebam pervadens fpiritus , cali- 
dus quidem eam attenuando in vaporem, 
frigidus veró eandem exficcando,& ab omni 
fuperflua humiditate exonerando , debitam 
unicuique rei, fivelapidibus, five metallis 
duritiem inducat. Cujus rei veritatem vel 
6i 
refcants 
ipfe Philofophus agnovit, qui loco fuprà alle- Ariteteles, 
gato , ubi duplicem halitum expofuiffet, 
tandem infert, res omnes calido ageute, C) fri- 
gido temperante calorem conftare. Concreta i- 
taque corpora.five lapides fint,five metalla, 
non 


