








LIB. X. DE METALLORUM FODINIS. 
Cap.l. nes, Regulas , & przcepta difponantur, hoc 
utplurimum bonum adducit , ut his, qui & 
noruntea, quz facere oportet , & curant ut 
perfici poffint , pleraque omnia fecunda, & 
profpera eveniant. 
Noian- — Secundo, Ut Merzallargus omnes probi, 
n peritique viri partes expleat ; neceffe eft, ut 
artis fua fit peritiffimus ; nimirum ut primo 
noverit , qui mons, qui collis, quzve valle- 
flris, aut campeftrispofitio utiliter fodi pos- 
fit, autfoffionem recufet. Deindevenz , fi- 
bre, commiffurzque faxorum ipfi pateant : 
mox multiplices, variafque terrarum, fucco- 
rum, gemmarum , lapidum, marmorum, 
faxorum , metallorum , mixtorum fpecies 
perfpe&tas habeat, omnem quoque operis 
zutio exc- füb terra faciendirationem cognofcat. Nota 
quii "* fint ipfi materiz experiendz , parandzque 
' A artificia ad excoctionem , que uti diverfz 
funt, ita quoque in differentibus metallis 
differentem exigunt modum: Alium quippe 
exigitaurum , argentum alium, ceteraque 
metalla alium, aliumque, quod & de uc- 
corum concretorum , falis, nitri , aluminis, 
chalcanthi, fulphuris, & bituminis exco- 
€ione diverfimode peragenda intelligas 
velim. 
"Tertio, Mezallargus antequam ula wopo£n, 
five venarum foffionem aggrediatur , hzc 
feptem fecum confideret. Prim loci genus, 
habitum,aquam, viam, falubritatem,domi- 
variis difii- nium, vicinum. Quodut poffideat , multa- 
pliniinfrie vum artium, difciplinarumque getitzá inftra- 
fus it. WEN à ; 
(lus fit oportet; primo PAilofopbiz , ut fub- 
terraneorum ortus, & caufas , naturafque 
cognofcat ; Secundó Medicinz, ut foffori- 
bus, caterifque operariis providere poffit, 
ne in morbos, quibus prz ceteris expofiti 
funt, incidant, & fi inciderint , vel ipfe eis 
curationes adhibere , vel ut Medici adhi- 
beant,curare. Tertio Z/frouomig utagnofcat 
coeli partes , atque ex iisvenarum extenfío- 
nes dijudicet ; Geometriz quoque haud fit 
imperitus, ut quàm alte fit puteusfodien- 
dus, utper cuniculum , qui ufque eo agitur, 
pertingat, certofque cuique fodinz ,przfer- 
tim in profundo conftituere fines, termi- 
nofque, juxta ftatas Geometriz leges men- 
furarequeat : Numerorum, five Arztbmetice 
infignem notitiam habeat , ut fumptus, qui 
in machinis conftruendis , fofforibufque 
fiunt, ad calculosrevocare queat. Nihil au- 
tem hujufmodi Metallurgias Przfidi adeo 
neceffarium eft, quam $7atica, qua fubftru- 
€tiones fodinarum , machinas tractorias , 
hydraulicas , vel per feipfum fabricare , vel; 
aliis earum fabricandarum rationes expo- 
nere norit : preterea docebit hec eum me- 
tallorum pondera , differentiafque unius 
metalli adaliud. Staticz fi conjungatur p- 
£lura', tum enim veró abfolutam notitiam 
confecutus dicetur , fi cuniculorum diverti- 
cula juxta Ichnographiz leges recte defi 
gnare, Machinarum requifitarum prototy- 

19t 
pa, uti & montium , camporumque fitum, 
pofitionemque recte reprzfentare poffit. 
Quia denique fzpe magna circa fundorum 
jurifdictiones diffidia oriuntur , Jegum quo- 
que peritum effe oportet, ut de dominiis re- 
rumrectum judicium formare poffit. 
De variis offciis eorum, qui Metallurgiam 
curant. , 
Prafdi totius Metallicg negotiationis fub- 
funt poft fupremum Dominum , & poffes- 
forem , Magiftri operarum , Jurati,quos vo- 
cant , Scribe fodinarum, przfecti cuniculo- 
rum. Magifler operarum in omnes foffores 
imperium exercet , exceptis Monetariis, 
Argentique purgatore; per poenas quoque 
in negligentes operas animadvertit ; con- 
troverfías circa fodinas ortas dirimit ; jus 
fodinarum petentibus dat , confirmatque, 
fodinas metitur , earumque terminos fta- 
tuit ; quid in unaquaque fodina faciendum 
docet, & prafcribit, cui omnes czteri opera- 
rum przfecti rationem de pecunia przce- 
denti hebdomade expenfa , reddunt, quam 
Scribz codiciconfignant. Hunc fa£rum li- 
gnarium effe oportet , ut poffit puteos ex- 
ftruere, columnas collocarc , ac facere fub- 
ftructiones , quz montem fuffoffum fufti- 
neant, ne foffores obruantur, cunicules per- 
forare,ad aquasex venis, faxorumque com- 
miffürispromanantesalio derivandas;debet xoiria wis 
& venas cognofcere , & fibras , ut utiliter fo- "erar. 
diant puteos, effoffamque materiam , unam 
abaltera difcernat, aut perfe, aut peralios 
folitis jam preceptis de Juratis inftructos ; 
cognitionem przterea habeat lavandi, de- 
purandi, coquendique metalla ; tandem 
quicquid fofforibus ad labores neceffarium 
eft, fuppeditet , ferrum ad inftrumenta , co- 
ria ad veftes, fevum ad lucernas. Gc. 
Jurati debent effe bonz fidei viri , reique zuruorum 
metallicz periti, quorum quidem numerus «ficu. 
profodinarum multitudine affumitur. Ho- 
rum officium eft, fodinas invifere, quid aga- 
tur, actumque fit, inquirere, de machinis, 
fubftru&tionibus , novifque fabricis facien- 
dis confultare, ceterifque omnibus, quz bo- 
num fodinarum concernunt , deliberare: 
foffionum in duris, afperis, & faxofislocis ; 
item in mollibus , argillaceis fimilibufque 
labores fubeuntibus juxta Arithmeticz pro- 
portionis leges folvere. Item negligentes, 
fraudulentos,aut furaces,pro delicti gravita- 
te punire. Juratisdeniqueabfentibus Prafes 
omnium nihil propria auctoritate decernit. 
Ad O0peras quodattinet, hocpacto labores oj54,, 
fuos tranfigunt : Diei maturalà fpatium iis effeium. 
dividitur in tres partes, ita ut fingula fpa- 
tia tempotis feptem horas comprehendant: 
Primumfeptem horarum fpatium incipit ab 
hora quarta Aftronomica , & durat ufque 
ad undecimam. | Secugdum incipit ab hora 
duodecima ; & durat ufque ad feptimam po- 
meridianam, quz cenfentur effeoperz diur- 
nz, 

