



P 
| 
m 
—— —À 

1 

194 MUNDI SUBTERRANEI 
Seil. 1T. fpiritus aurea folia ore tenent : Uti enim |deft, fi femilibramaquz meliffz cum una li- 
Mercurius aurum naturali appetitu mirum 
in modum ambit, ita quoque aureis foliis 
inhzrens fpiritus, ultrà non tendit. Contra 
Puoi pulmonis vitia, vel ipfum balfamum , vel flo- 
Vien res, autbutryrum, ut vocant, fulphuris, miri- 
ficam vim habent ad depurgandos pulmo- 
nes, maxime ubi in hydropem inclinaye- 
Teil?- vint. Contra peripleumoniam maxime pro- 
tionia. 
bra tartari , unà cum vino rubro melioris 
| note, admixtis baccis juniperi, floribufque 
| cichorii, in aquam diftillationerefolveris, 
| quam quotidie cum vino generofo,dofi qua- 
[tuor drachmarum fumpferis. Cetera vide 
'apud Paracel[um, Agricolam ; quz hic fcripfi, Paiceltus. 
ab iis, qui fodinisprzfunt, Medicis , mihi Arica 
' concredita fuerunt. 
(NAP U dV 
IDe Remediüs , quibus malignus a&r in cuniculis metallicis purgantur. 
/a, quo minus ex defideratis mon- 
tium thefauris homines perfectam 
felicitatem confequerentur , ut proinde Na- 
tura in hoc non tam fe matrem,quam nover- 
cam exhibuiffe videatur: Quorum primum 
eft , inexhaufta flagnantium aquarum collu- 
vies qua uti venarum metallicarum tra&us 
£ap.IV. Dx maxime Natura oppofuit eZ/faca- 
adulteriorem foffionem impeditur, ita quo- | 
que incredibile Rei Metallice damnum 
confert. Alterum, funt viru/entz, & exitiales 
prorfus metallicarum venarum five vapores, 
five halitus, queis non folum udla»opotis im- 
peditur, fed & operisfeu fofloribus, fi non 
repentinam mortem , faltem uti in przce- 
denti capite oftendimus, inevitabilia exo- 
ticorum morborum genera , magna mifero- 
rum hominum fílrage conferunt. De hoc 
primo, de illo Naturz incommodo poftea 
differemus. 
Sube  — Quzritur itaqueprimo, Quanam arte, & 
Wewqu. induftria virulentus fodimarum vapor , 9 bali- 
fodina par- tus expurgari, & fodinz àtanta pefte, cum 
gari qua (lute operarum liberari g4eazz ? Non de- 
funt , qui putent , primó id fieri poffe rogo ex 
falutiferis lignis exflruilo. Ego vero dico, 
tantum abefle;ut iftiufmodi confilium quic- 
quam remedii afferat , ut potius tum fumus, 
tum calor in tantis anguftiis concentratus, 
majora pericula, majufque malum , imó vi- 
« ciniorem letho portam aperiat. Legerant 
Hippocr ipfiforfan , Hippocratem integras urbes falu. 
3 tiferorum lignorum rogis per vicos, & com- 
pita difpofitis, àpefte liberaffe, quod & nos 
in noftro Tractatu de Pefle fieri poffe prz- 
fcripfimus ; ac proinde idem in profundiffi- 
« sis 'Terrz locis fieri poffe cogitarunt. Sed 
aliud eft, in longe, lateque externi aéris ma- 
gno mari hac induftria uti, aliud intra con- 
clufa'Terrz vifcera, ubi id fieri nullaratio- 
ne poffe , ex duobus capitibus luculenter 
oftendo. 
Primó, quis nefcit, zgzem in fubterraneis 
locis nififuis caminis inftructus fuerit , du- 
rare non poffe, vel fi prope vicinum putei 
inferioris oftium exftruatur , ita omnia fu- 
moreplere, ut is operas multó compendio- 
fiori via , quàm vel vehementiffimi veneni 
halitus , ad portas mortis, fuffocatione de- 
ducat. Ignis fine acre viverenon poteft, vel 
fi aérem fufficientem non adipifcatur, fumo 
* 
|fufque deque vertit omnia cum extremo 
laborantium exitio. Accedit hifce, quod 
irogus. infirutlus in abditis 'Terrz latebris 
Itantum abeft ut aérem peftiferum confu- 
mat, ut potius halitus, vaporefque, qui pri- 
|móintra matricum receptacula fopiti jace- 
bant, caloris vehementiá excitet, eorumque 
fublimationerarefactos per univerfos fodi- 
jnarum meatus acrem virulenta facultate 
|tingat & inficiat. Experti funt fummo fuo nalis; 
[malo nonnulli foffores hujufmodi malum, /*// i»- 
qui accenfis luminibus,dum in locafulphu- ffre:. 
reo-bituminofis vaporibus referta appro- 
pinquarent, totus aér in fodinisexiftens in- 
flammatus, partim fuffocatos , partim exu- 
ftosextinxerit; quod & ufu venit in non- 
nullis , qui puteos fodientes fimili vapore 
eos invadente, in momento exftincti fue- 
re. Rogum itaque in fodinis exftruere, tan- 
tum abeft , ut virulentum aérem confumat, 
| ut potius eum excitis calore aliis , aliifque 
ex venis metallicis , halitibus, mirum in 
| modum augeat. 
Quodnam itaque contra tanta mala re- rolius 
medium ? Scio plerumque aérem in fodi- Pr 
jnis folium. fubfidio expurgari folere ; Sedzsuu, 
j nifi id negotium rece inftituatur , non 
multum emendationis conferet , fi enim 
extrinfecus aér aliunde non attrahatur, 
& putridus ex alia quapiam parte non 
aperta difpellatur , femper eundem a&- 
rem quieto jam aére', remanere neces- 
fe eft. 
Duplici itaque via aérem expurgari poffe 
exiftimo ; vel fo//um ope, vel fine ullofol- 
lium ufu. Quod antequam oftendam, fcire 
Leclorem velim , aéri ita à Natura compa- 
ratum effe , ut. quamvis ex uno loco ad a- 
lium fubterraneum locum ruens aér admit- 
ti poffit, nifi tamen putidus hic aér alium 
|locum habeat, quo fe recipiat, alius exter- 
nusadmitti nunquam poterit , quem tamen 
fi invenerit , is mox recedendo aéri ex- 
terno locum prebet. Et innumeris id ex- 
perimentis comprobari poffet, fi omnibus 
vulgó notum non effet. Ut itaque aérdifpel- 
latur , duo erifícia eum tenere neceffe eft: 
unum, quo recens , & extrinfecus infuffle- 
tur ; alterum , quo exfufflerur. Quz cum 
jita fint , talem machinam in fodinis difpo- 
nere poffes: 

Fiat 
