







Sec 1V. 
1000,100, 
quid 999? 
99. 
Cap. YT. 
Agricola. 
Mods e- 
vuendi me- 
tallicas ue- 
pas. 
21$ 
nam,&quantum contineat, fitque per zgnem 
hoc modo: ex cumulo mineralium lapidum 
prius comminutorum un'am , verbi gratia, 
unciam accipiunt jufte & quam exactiffime 
ponderatam, ufque ad millefimam , bifmil- 
lefimam , aut etiam termillefimam partem 
unius librz , quam Germanico idiomate, 
SBrobiteenten / vocant ; quam per igném 
poftea probant. Comperto itaque pondere 
per regulam auream Arithmeticorum ita 
procedunt:Millefima,verbi gratia,pars Mi- 
nerz dat centefimam partem jam per pro- 
bationem compertam ,unius librz auri, ar- 
genti, vel zris,plumbive; ergo alig 999 par- 
tes dabunt tantum, & tantum auri argenti- 
ve, ideft, 99. Ex.gr.unusfeptenarius mi- 
neralium tantum & tantum continet in fe 
argenti , vel auri, prouno vero centenario 
di&orum metallorum elaborando , quanti 
fumptus impendendi funt ? & peracta ope- 
ratione przcife & pondus auri argentive, 
CAP 
MUNDI SUBTERRANEI 
autfumptus impendendosreperiunt , unde 
&fumptus ab auro argentove fubtracti, illi- 
co lucrum produnt. Probationem vero fa- 
ciunt in exigua quantitate, ne in magnis 
probationibus fumptuofiffimis Dominus in- 
comperto lucro damnum incurrat. Bilanci- 
bus utuntur adeó exactis, ut vel ipfospilos, 
ac quafvis minutiores res facile ponderare 
pollint. /afa vero in quibus probatio fit, funt 
plerumque ollz teftacez, five catini, in qui- 
bus metallica materia prius comminuta , & 
plumbo commixta, hi deinde catini forna- 
culis ad eliquationem imponuntur ; quo- 
rum formam in fequentibus proponemus. 
| Pro diverfa vero metallice glebz conditio- 
| nediverfas probationes habent : verbi gra- 
tia, aliam probationem faciunt in minera, 
quzaurum, aliam quz argentum, zs , aliud- 
que metallum continet. His itaque przli- 
batis, tuncad proceffus procedunt , qui fe- 
quuntur. 


Urb 
"Alia Metallorum preparandorum ratio, ex Agricola. 
Omines operarii imprimis, referen 
te Agricola, invenire debent cuneos, 
H 
verticula, ligones , & batilla : 
laminas , malleos, bacilla, contos, 
hzc enim ;a- 
nuuntur ,in lacunislavantur , & denuo cri- 
brantur,ut tandem molantur:& his omnibus 
| modis materia metallica primó praeparatur, 
antequam in fornacibus excoquatur. Sunt 
firumenta fodinis metallorum eruendis funt, multz fornaces in officina metallica, in qui- 
maxime neceffaria : fodina autem inloco bus venz liquefiunt , & argentum ab are fe- 
montofo fita effe debet,necab aliquo fluvio, paratur; dum folles ingentes vi rotz aquarie 
velfcatebra , vel rivo remota , ut materia ef-| fublevantur,& affiduo flatu,atque motu ma- 
foffa ante excoctionem commode lavari gno cum fragore flammam in fornacibus 
poffit; & quoniam 
rimas faxorum clauduntur, ideo foffores in- 
terdum bacilla ferrea rimis impingunt, & 
venam decutiunt ; quando vero perlarera 
faxorum venz difcurrunt , tunc malleis u- 
tuntur, & quando talia inftrumenta in cas- 
fum adhibent, tunc violentia ignis faxa fe- 
parando venas eximunt. "V erüm Merallici 
primum in adinventa vena periculumfacere 
debent, utrum exiguam vel multam metalli 
quantitatem contineat : Nam quando labo- 
ratur cum difpendio , vena eft relinquen- 
da. Experimentum fit ex coctione modice 
quantitatis : hinc cognofcitur, num multz 
quantitatis excoctio detrimentum , vel e 
molumentum fit allatura. Excoctio igitur 
multifariam videtur, non folum ut metalla 
ad ufum przparentur , fed etiam ut à fe invi- 
cem ignis ope feparentur : funtenim ple- 
tumque mixta , & eorum vitia per ignem e- 
mendantur. Hoc itaquepacto in Germani- 
cis fodinis procedere folent. 
Primüm homines operarii fragmina vena- 
rum in capfulas conjiciunt , ut piftillis capi- 
teferreo munitisà rota aquaria agitatistun- 
dantur ; femper enim procurant rivos aqua 
rum ingentes de montibus eductos qui rapi- 
do curíu magnos rotarum orbes circumagi- 
tent ; Lapides autem craffiores , quibus me- 
talla.funt mixta, malleis primo facile mi- 
venz metallorum inter excitant, 
& tuncviri operarii metalla fupe- 
rius injiciunt, & alii metallum fufum & à 
contufis faxis feparatum magnis cochleari- 
bus exhauriunt,& in modulostransfundunt. 
| At non folum hoc modo metallum pretio- 
fum vili, & viciffim vileà pretiofo fecerni- 
tur: Szpius enim duo metalla in una, & ea- 
!dem vena reperiuntur quoniam naturaliter 
quzdam portio auri cum argento, &zre mi- 
xta reperitur ; in plumbo nigro , & in ferro 
[exigua argenti portio , plumbi nigri aliqua 
parsin argento, & denique aliqua ferri por- 
tioingre. Aurum autem a argento plerum- 
Proba auri 
quomodo in- 
fituatur. 
"Aurum ab 
| que feparatur, aqua forti parata ex atramen- ^'Ze^ qui 
| tofutorio, velalumine, & halinitro, quz a 
fegregandum abauroargentum fummope- 
Ire eft idonea. Vulgàris compofitio hujus a- 
|quz conftat ex libra atramenti futorii , falis 
Itantundem,& aquz fontanz tribus partibus. 
Aliter etiam paratur ex quatuor libris atra- 
menti futorii , duabus halinitri cum feimili- 
bra aluminis , & aque fontanz fefquilibra. 
Quiautem volunt , cuicunque meta//o molli- 
uem inducere , fuperafpergunt fublimatum, 
boracem & euphorbium in pulverem reda- 
&um ; fin velint metal/a in calcem , && aquam 
redigere , metallum nobilius in vilius trahe- 
re, vel illa invicem tranfmutare; legendus 

H fepavetur, 
Aqua fortis 
compofrtio. 
eft IVeckerius in Libro de Secretis , ubi multa Weckerius. 
hujus generis arcana patefecit. 
C A- 
