





Cap. X. 
Plinius. 
Genefís 
ferri. 
Albertus. 
Experi- 
qmentutn. 
TPompbolyx 
ferri mon 
comburitur. 
Qualitas 
ferri. 
Galenus. 
Manardus, 
Ferri duri- 
tits unde. 
CAP 
MUNDI SUBTERRANETI 
Up XP 
I^ESSPSE-ROGRSISE-QUDEIOUNA4ISS! 
Ferri Natura, 
Uamvis P/izius naturam, & affectio- 
nes hujus metalli multis verbis ex- 
plicaverit, nos quidquid experien- 
tià nobis conftitit, de ferri natura . proprie- 
tate, przparatione híc adducemus. Ferrum, 
metallum impurum, &terreum ex fulphure 
adufto copulatur exiguo humori aqueo cum 
terrea exhalatione non bene permixto: pro- 
pterea in igne przczteris metallis fumum 
fctidiffimum fpargit : hac de re meza/lum 
€ proprietates. 
| non nifi vehementi flammarum incendio 
|funditur. Quamvis autem natura tantam 
| huic metallo congenuerit deritem , nihilo- 
| minus eadem natura aquam produxit, quz 
ferrum abfque difficultate erodit, qualis eft 
| putealis in Cepufio Smolinitii , & ejufdem 
| conditionis eft Styx fluvius circa T heffalica 
| Tempe, fiquidem hujufmodi aqua in vafis 
ferreis diu contineri nequit, quin ipfiserofis 
effluat. Imo majori admiratione dignum eft, 

vile, & ignobile vocatur, idqueex coloreil-|quod animantes huic metallo fint detri- 
lius livido patefit. Hinc quoque A/Zertus | mento : Narrat enim /eophraffus , in Sya- Theophra- 
ferrum ex mixtioneargenti vivi impuri pa- | roInfula expulfis incolis ferrum à muribus 55, , 
riter, & ex fulphure immundo, & terreftri | erofum fuiffe, & nonnullireferente Miza/do muribus ro- 
refultare prodidit. Non eft igitur admira- | pronunciarunt apud Chalybas mures in fer-/7 
tione dignum , fi ferrum ferro percuffum |rariis officinis magnam jacturam feciffe. 
fcintillet ; cum id ex fulphure prodi;equis- | Hinc colligendum eft , duritiem hujus me- 
que noverit. Habet przterea ferrum aliam í 

(talli non effe adeo notatudignam, quin ma- 
materiam congenitam , quz nullo modo nibus ferrum contorqueri poffit. Vidimus speimev- 
comburi poteft ; etenim obfervantur in for- | aliquos mira facilitate clavum ferreum con- * rerum. 
nacibus, in quibus ferrum in maffas compo- fringentes. Sumebant enim duas fafcias 
nitur, vapores quidam à materia ferrea ex- longitudinis trium ulnarum partim ex cras- 
halantes, qui in lanuginem parietibus, & fiori, & partim ex fubtiliori filo contextas, 
tectis officinz adhzrentem convertuntur, quibus ita ferrum involvebant, ut pars fub- 
cui natura tantam vim przfcripfitut magna. tiliorclavum ampleteretur,& tunc fimplici 
ignis vehementia confumi nequeat. His ita manuum contorfione clavum in duas par- 
conftitutis nonnulliponderantes ferritem- tes dividebant. Denuo ferrum alias affectio- 
peraturam illud in caliditate , & ficcitate nes patitur : primó cazdezs malleo percus- 
conftituunt , ut proinde Aftrologi, ferrum | fum fcintillas emittit, quz Nono ftricture 
fub dominio Martis planetz calidi & ficci vocantur, & in excoctione recrementum, 
collocarint. Preterquam quod experientia |nempe fcoriam , vel loppam reddit, quz à 
calidum ferri temperamentum declarat, dum | Metallariis, & à fabrisferrariis projicitur; 
ab ipfo fuperfluz ventriculi humiditatesab- hzc autem eft illa materia , ex qua Chymi- 
fumuntur , &obftru&tiones contumacesre- |ci lapidem Philofophorum conftare afleve- 
ferantur. Ex altera parte Go/enu: ferrum ad rant. Poftremó rubiginem patitur, à qua. Rubigo 
frigiditatem,& ficcitatem reducere videtur, tractu temporis prorfus abfumitur , juxtail- rr em- 
dum illud fubítantiz lapidez comparat, que lud carmen : j 
ob frigidiratem , & ficcitatem ftabilis eft.| — Ferrugo rodit ferrum , lignamque teredo. 
Hanc pofteafententiam multi Auctores in | Verüm quando à fanguine humano inqui- 
Medicina non proletarii fecuti funt: Nam | natur, celerius, auctore Plinio rubigine vi- Plinius. 
Conciliater ferrum frigidum pronunciat ; /a- | tiatur,& hoc vitium à ferro, ad mentem P/i- 
cobus de Partibus in commentariis ad 4vi- ni, arcetur gypfo , ceruffa , & pice liquida. Remedium 
cennam , ferrum frigidum, & ficcum declara- Pariter omne ferramentorum genus rubi- "^2" 
Nonius. 
vit ; Manard«s aquam chalybeatam f£rigi- E 
dam, & ficcam effe ftabilivit, imo multi alii 
hancopinionem uno ore confirmare viden- 
tur. Quapropter ad conciliandos tantos 
viros, qui detemperatura hujus metalli va- 
rie fcripferunt , aflerendum eft juxta domi- 
nium primarum qualitatum , ferrum refrige- 
tare ,  ficcare : & quoniam nonnullae por- 
tionesfulphurezab illo poffidentur, ideo iis 
ftomachus roboratur , excrementa in illo 
contenta abfumuntur, & vafa obítructa 
mirandum in modum aperiuntur. 
Cum igitur hoc metallum ex fubftantia 
terreftri , craffa, & combufta conftet, igni 
vehemencerrefiftit, & tandem mollefcit , & 
'ginem non fentit, fi medulla cervina , pin- 
guedine felis, vel ceruffa cum rofaceo mixta 
perlinatur : Srannum quoque ferro fuper- 
iinfufum , effectum rubiginofum impedit; 
fed cum ferro permixtum, ex fententia 7/- 
Zerti , illud frangibile, & minime ductibile 
reddit. 
AP animantium , herbarum, & lapidum o/fevario 
natura ferrum minime diffidere compe- ^* E 
rimus : Inprimis humanz naturz neuti- humanum 
quam adverfatur : Cum ferrum in vulneri- Um d diti 
bus occultatum , citra patientis incommo-^ j 
dum delituerit. Etenim narrat Zacatus Lufi- Zacutus, 
$ I 
Sympatbia &8 Autipatbia. 

tanus 
