(374  ) 
Maar  die  teekeningen  waren  voor  liem  oefeningen  van 
hand  en  oog,  studiën  van  den  vorm.  In  later  jaren,  wan- 
neer  hij  tôt  voile  rijpheid  was  gekomen,  teekende  hij  niet 
meer  in  den  gewonen  zin  des  woords.  Hij  schilderde 
zonder  met  krijt  of  verf  te  schetsen.  Hij  was  te  ongedul- 
dig  of  te  zeker  van  zijn  hand  om  zijne  werken  nog  aan  te 
leggen,  en  met  bedaarde  langzaamheid  voort  te  zetten. 
Beginnen  en  voleindigen  gebeurden  dan  bij  hem  in  éénen 
adem. 
Ik  bezit  de  verzameling  zijner  schetsenboeken  :  er 
komen  honderden  krabbelingen,  ontwerpen  met  lichte 
hand  op  het  papier  geworpen,  in  voor,  geen  enkel  afge- 
werkte  of  verzorgde  brok.  Hij  voltooide  elk  figuur  of  elk 
deel  zijner  schildering  vooraleer  hij  er  een  andere  begon, 
en  dit  zonder  op  eenigerlei  wijs  een  plan  of  schets  voor 
de  geheele  samenstelling  op  het  papier  of  op  het  doek 
gebraeht  te  hebben. 
Als  vêle  groote  kunstenaars  bezat  hij  een  ongemeen 
gemak  van  werken  ;  zijne  vruchtbaarheid  was  dan  ook 
verbazend.  Op  de  twee  jaren  van  zijn  verblijf  in  Palestina 
schilderde  hij  de  negen  en  veertig  doeken,  die  hij  van 
daar  meebracht;  in  Europa  was  hij  niet  minder  vlog 
aan  den  arbeid  dan  in  Azië.  Zijn  meesterwerk,  de  Strijd 
van  de  Buffels  tegen  een  Leeuw.  kostte  hem  slechts  weinig 
weken,  zijne  kleinere  dierenstukken  vergden  door  den 
band  één  of  twee  dagen.  En  dan  nog  schilderde  hij 
slechts  vier  of  vijf  uren  per  dag.  «  Ik  ben  als  het  volbloed 
paard,  zegde  hij,  dat  na  enkele  keeren  door  de  renbaan 
geloopen  te  hebben,  meer  afgemat  is  dan  het  arm  vigi- 
lantros,  dat  van  's  morgens  tôt  's  avonds  zijn  sukkeldrafje 
volgehouden  heeft.  »  Hij  schilderde  ailes,  menschen  en 
