(  166  ) 
romans  van  Balzac,  die  toenmaals  zijne  grootste  hoogte  bereikt 
had  çn  bovenal  met  La  Peau  de  Chagrin,  Euçiénie  Grandet  en  Le 
Père  Goriot.  Als  doorgaans,  waren  wij  het  nagenoeg  cens  in  onze 
oordeelvellingen  en  vonden,  dat  in  die  werken,  over  het  algemeea, 
benevens  veel  voortreffelijks,  zelfs  geniaais,  veel  middelmatigs,  om 
niet  meer  te  zeggen,  was  aan  te  wijzen.  Er  was  slechts  één  punt, 
waaromtrent  wij  van  gevoelen  verschilden.  Eene  der  hoofdver- 
diensten  des  schrijvers  was,  voor  mijn  vriend,  de  psychologische 
zijde  van  zijn  talent,  eene  denkwijze,  waarin  ik  niet  konde  deelen, 
daar  Balzac,  volgens  mij,  van  de  psychologie  niet  zelden  misbruik 
maakte,  wat  in  een  verhaal,  dat  ons,  gelijk  het  nog  mijne  overtuiging 
is,  vooral  handelende  menschen  moet  toonen,  niet  paste  en  den 
lezer  vermoeide.  Daar  hij  zulks  niet  wilde  toegeven,  poogde  ik  het 
hem  met  aanhalingen  uit  Cervantes  en  Lesage,  uit  Walter  Scott  en 
Fenimore  Cooper,  welke  wij  beiden,  de  laatste  gcdeeltelijk  althans 
onlangs  gelezen  hadden,  te  verdedigen.  Ik  herinnerde  hem  hoe  zij, 
liever  dan  in  lange  en  dikwijls  vervelende  psychologische  uitwei- 
dingen  over  den  gedachtenloop  hunner  personages  te  treden,  ver- 
kozen  hen  te  laten  handelen  en  spreken,  om  de  slolsom  hunner 
beschouwingen  en  overwegingen  uit  te  drukken.  Ik  deed  het  met 
zooveel  vuur  en  overtuiging,  dat  hij  er  prêt  in  had  en,  toen  ik  ein- 
digde,  mij  glimlachend  toevoegde  : 
a  Cij  zult  dan  eeuwig  en  altijd  een  onverzadelijke  romanlezer 
blijven,  zonder  meer?  » 
«  Een  onverzadelijke  lezer  van  die  romans  ten  minste,  welke  het 
verdienen!  »  antwoordde  ik  driftig. 
Hij  lachte  voort  :  «  En  gij  hebt  het  nooit  beproefd  of  nooit  aan 
gedacht,  op  uwe  heurt,  al  ware  het  slechts  een  klein  verhaal  te 
schrijven?  »  vroeg  hij. 
Ik  bezag  hem  verbaasd.  Ik  meende,  dat  hij  mij  wilde  voor  den  gek 
houden  : 
I  Ikl...  Van  mijnleven  niet!  »  riep  ik. 
(t  Gij  hebt  ongelijk  »,  sprak  hij  ernstig.  «  [emand,  die  eenen 
romanschrijver,  welke  hem  anders  bavait,  met  zoo    veel  vuur 
