en OE 
| het oog moet loopen, als hij slechts letten wil op de uniformiteit van den opzet, 
onderscheidende, al naarmate zij een korter of langer leven reeds achter den rug 
heeft. Het boeken maken, het schrijven van gedichten is bij de Javanen dan ook 
van oudsher iets van beteekenis geweest, zooals ook uit bepaalde feiten blijken kan. 
| Onderzoekt men die over den ouderen tijd uitvoeriger babad’s iets nauw- 

keuriger, bijv. door er zich een kort overzicht van te vervaardigen, een inhouds- 
pgave of een reeks van titels van hoofdstukken, waarin men zulk een boek zou 
kunnen verdeelen, dan bespeurt. men spoedig, dat zulk een geschrift, van een bepaald 
standpunt, al evenzeer een handboek voor de Javaansche letterkunde zou kunnen 
worden genoemd als een geschiedverhaal; dat zulk een boek evenveel recht zou 
hebben op een titel Sërat kanda, zooals men bij Raffles (surat kanda) vindt !), of 
Epakëm, in den zin van handboek, voor wat zal zoo dadelijk blijken, als op babad. 
Nog sterker loopt dit in het oog als men in zulk een geschrift, waarin men ‘ook 
steeds tallooze genealogische opgaven aantreft, geen jaartallen vindt. genoemd, die 
den tijd aanwijzen, waarin de gememoreerde gebeurtenissen zouden hebben plaats 
gehad; en wat zeker van nog meer belang is, als men in den tijd teruggaat en 
de verschillende hier in aanmerking komende geschriften in de vergelijking trekt, 
dan komt men feitelijk het laatst terecht bij een handboek voor den dichter °). 
k- Het is ondoenlijk dit hier in bijzonderheden aan te toonen, te minder daar 
| hier ook nog op een wisselwerking dient gewezen te worden, welke er plaats 
„moet hebben gehad tusschen de geschreven en de mondelinge traditie, daar naast 
de voortgezette reeks van voortdurende repetitiën in een vasten vorm (geschreven 
en bij voorkeur in maat) van de oude, langzamerhand in talrijkheid toenemende 
1) Een dezer soort teksten begint botweg: purwakanda jénénging jéng nabi, nabi adam 
Juménéng ing mèkah; een ander na het jaartal met den datum (woga-guna-sabta-janmi, 
1731 of 1739 —= A.D. 1804 of 1812) ndan purwanikang carita, kandanipun ringgit paruwa 
27 énggih. Paruwa is een nieuwe vorm voor parwa, en zou men als een der schakels kunnen 
beschouwen tusschen dit woord en het er voor in de plaats getreden purwa, waar dit laatste 
‚den zin van wayang purwa heeft. 
2) NL de Candakirana of Candrakirana, de ons door de opstellen van den Heer 
„F, Holle en Prof. Kern, Tijdschr. Bat. Gen. XVI (1867), bl. 461, en Aetes du Ome Congrès 
des Orientalistes, III, 2 (1385), bl. 1 [Verspr. Geschr. IX (1920), bl. 273], welbekende Koga. 
R it dit handboek van den dichter, dat bestaat uit een handleiding voor de spellfng van 
cn it woorden en de oude (Hindu) metriek, waarin o.a. ook de Âryâà beschreven wordt, 
en een woordenboek van synoniemen, dat op Ren akosa’s Amaramâlâ gebaseerd moet zijn, zie 
8 Bijdschr. Bat. Gen. XXXII (1889), bl. 130, noot 1, ontstond het Cantakaparwa (proza-handboek 
voor het stellen van fraaie literatuur-pr duet. dat op zijn beurt naar alle waarschijnlijk- 
heid weer het leven heeft gegeven aan de Rämâcrama’s en de Sërat kanda’s. De titel van de 
andakirana (een opzettelijke wijziging van Candrakirana, omdat het over versmaten, chanda, 
handelt, of slechts uit een vergissing geboren) is ontleend aan de begin wobrden van net 
boek: kiranawiyaticandrägni. Vooral in lateren tijd heeft dit geschrift, dat zeer oud schijnt 
‚te zijn, zie t.a.p. in Tijdschr. Bat. Gen. XXXII, een grooten nin gehiid: Voor zoover de 
eigentlijk gezegde kakawin’s betreft, stuit men op het eigenaardige verschijnsel, dat deze, 
metrisch althans, er als het ware buiten om van zijn vervaardigd. — Verg. nog Juynboll, 
_Supplement-Catalogus enz., 1 (1907), bl. 170 en IT (1911), bl. 219. 
1 
A 

