Í 
| 

23 
Wijl be geen eigen beteekenis heeft, kan het niet afzonderlijk gebruikt 
worden; toch komt het veel als zoodanig voor, maar dan is het een afkorting 
voor i-be? waar? Ho-be? waarheen? of fel-be? hoe? hoezoo? 
D.v.: oemkerdja be? (—= fel-be?) hoezoo, jij werkt? Oemb wa 
be? (= ho-be?) waarheen ga je? Endoek be? (—= i-be?) waar 
woont hij ? 
40, Aanwijzende Voornaamwoordedn. 
Als aanwijzende voornw. heeft men: 
IL, (== pers. voornw. 3e pers. enkelv), deze, die, dat. 
H&, dat, gene, gindsche. 
Ke, wordt op Gr. Kei gebruikt voor hé. 
Alle drie kunnen zij versterkt worden door het relativum en: en-i, 
deze hier, dit hier; en-hé& of en-k&, die daar, dat daar. 
Bijvoeglijk gebruikt staan de aanwijzende voornw. achter het woord 
dat ze bepalen, b.v.: noeoer i sien, die klapper is bedorven; O e m- 
leïk afa hé, zie dat daar, kijk daar eens. Zelfstandig gebruikt, staan 
ze in ’t zinsverband op de plaats van het woord dat ze vervangen en dus 
verschillend naar gelang ze dienen als onderwerp, voorwerp of betrekking. 
Bij wijze van aanwijzende voornw. worden ook dikwijls gebruikt de 
bijwoorden: wil, iwil, idenwil, odanwil, woev, daar, röi, 
iröi, odanröi, gindsch, rät, daarboven, zuidelijk, wäv, daaronder, 
noordelijk, b.v.: ohoi rät hoeb roro, het gindsche, (zuidelijk gele- 
gen) dorp is nog ver; habo wil enfok, gindsche boot drijft af. 
Van de aanwijzende voornw. i en h& wordt als in ’t Maleisch van 
itoe en ini, veelvuldig gebruik gemaakt, om meer nadruk te leggen op 
een of ander woord en zelfs op een heelen zin; aldus op het einde van 
een zin geplaatst worden ze met, nadruk betoond en vaak nog versterkt, 
nl. h door ja; i door h& of door ja, b.v.: jaw i, of jaw h&, ik deze, = 
B ersienukeieofer ruk he, dit, al, dit; — ‘ja:juist dat: ih e, dit 
dat, — juist dit; kas h &, zie dit, zie hier; kas h&ja, zie eens hier. Men 
lette op het verschil van beteekenis in de volgende zinnen: jaw oeoet 
he, dat heb ik gedaan, (hé versterkt den zin); jaw oeoet i hé, ik 
heb dat gedaan, (hé versterkt het voornw. i). 
Dezelfde, hetzelfde, datzelfde, kan men vertalen door mêhe of 
einméhe, ee zelfde, een enkel, b.v.: tomat einmehe enoet 
habo einroe ji, een enkele, (— dezelfde man) heeft deze twee booten 
gemaakt. Hirroe mêëhe erba wel, die twee zelfden gaan weer. Doch 
in geval deze woorden willen zeggen niet zoozeer: maar een, dan wel, geen 
andere, dat o.a. altijd het, geval is, wanneer ze in ’t meervoud gebruikt 
worden, doet men beter in ’t Keieesch tot een omschrijving zijn toevlucht 
te nemen, b.v.: de twee zelfde mannen gaan weer, tomat hirroe 
erba lalaeinlë erba wel, de twee mannen, die vroeger gegaan 
zijn, gaan weer, 


