56 
Indien onze voorwaardelijke wijs werkelijk een voorwaarde aanduidt, 
dan zet men den voorwaardelijken zin voorop, voorafgegaan door ferne, | 
mits, bat, betfel, of betne, indien, of matak of woekoen, | 
raisschien, of ook nog wel miski, als het moest zijn, in geval; en daarna 
den hoofdzin, b.v.: ik zou niet gaan als hij bleef, be t i endoek, jaw 
oeba waeid, — als zijn blijven is, ik mijn gaan is niet. Als ’t zou zijn © 
dat hij bleef, dan zou ik niet gaan, matak i endoek, jaw oeba | 
waeid. Als ’t moet zijn dat gij blijft, dan ga ik niet, miski o oe m- ‚| 
doek, jaw oeba waeid. Met betne en ferne kan men ook den H 
hoofdzin vooropzetten, b.v.: jaw oeba, ferne o oemdoek, ik zal 
vaan, mits gij blijft. 4 Kl 
Men kan ook de hulpwoorden bet, matak, miski, enz. verzwijgen — 
en zonder meer de zinnen naast elkaar stellen. Deze wending geeft echters 
rieer een toevallig samentreffen dan een voorwaarde aan, b.v.: nébtir 
oeba, doot oedoek, opgeklaard mijn gaan, regen mijn blijven, = 
als ’t opklaart, ga ik, als ’t regent, blijf ik. 
Door de hulpwoorden matak, woekoen, miski, enz. kan men 
gok den hoofdzin nog meer twijfelachtig, afhankelijk van een ‘voorwaarde 
maken, b.v.: bet o oemdoek, matak jaw oeba, als gij bleeft, zou « 
ik misschien gaan. Miski o oemdoek, miski jaw oeba of jaw 
oeba wat, al zoudt gij ook blijven, dan zou ik toch gaan. Ook kan men 
den hoofdzin voorop zetten en den voorwaardel. bijzin inleiden door voeg- 
woorden als: nakfo, nakma, ma, mits, b.v.: oereeng o, naks® 
ma oemkerdja, ik zal je beloonen, als je werkt. | 
Ook kan men dergelijke zinnen op de gewone wijze toekomend of aj 
verleden maken, b.v.: bet o oemdat laein, jaw oeba ruk, 
waart gij eerder gekomen, dan zou ik al gegaan zijn. Bet o oemdat. 
ruk, jaw oeba ruk, waart gij al gekomen, dan ware ik al gegaan. fi | 
40, Imperativus. 
Om de gebiedende wijs uit te drukken, bezigt men ook weer den | 
grondvorm en uit den toon en den samenhang moet blijken, dat de gebie-® 
dende wijs bedoeld is, b.v.: oemdo! kom! imbie! gaat! itaba! 
jaat ons gaan! 
Men zet aan ’t bevel nreer kracht bij door het praefix ka of tusschen= 
werpsels als: je! tèno! wak te! enz. b.v.: ka oemdo! kom dan! \ 
je, oemdo! oemdo téno! kom dan toch! | 
De gebiedende wijs dient in ’t Nederlandsch evenzeer om een verzoek | 
uit te drukken. In ’t Keieesch bezigt men daarvoor een andere wending. ij | 
Het woordje ma, geef, bewijst daarbij ongeveer dezelfde diensten als | 
kassih in ’t laag Maleisch. Ma wordt bijna altijd door een werkwoord if 
gevolgd. Ma oeleik, geef ik zien, — laat mij zien; ma endo of mal 
do, geef komen, — geef hier, geef op. | 

