

41 
Causale redengevende of oorzaakaanduidende bijzinnen worden 
met den hoofdzin verbonden door niraa n, omdat, redengevend of 
oetin, oorzaakaanduidend, b.v.: i endat waeid, oetin oelin 
sehoet, hij komt niet, omdat hij ziek is. Ofwel men verbindt ze door 
stopwoordjes als ma, bo, eidbo, enz, in welk geval de bijzin voorop 
staat, b.v.: oelin sehoet ma, endat waeid, hij is ziek, daarom 
komt hij niet. 
Temporeele of tijdaangevende bijzinnen worden achter den hoofdzin 
geplaatst en daarmee verbonden door voegwoorden van tijd, als f am èhe, 
op G.K. sid, totdat, b.v.: hij werkt totdat hij vermoeid is, i enkerdja 
famehe nêbre. | 
„rerwijl’ kan op verschillende wijzen vertaald worden. Duidt het in 
't algemeen een tijdstip aan, dan kan men het onvertaald laten, b.v…: 
terwijl het oostmoesson is, of tijdens den oostmoesson regent het weinig, 
timoer, deot tangeen —= oostmoesson, regen weinig. Wil men 
eerder een afgesloten tijdperk aanduiden, dan vertaalt men door te wat, 
b.v.; ten tijde van den oostmoesson regent het weinig, tewat timoer, 
doot tangeen. Wil men den nadruk leggen op het gelijktijdig ge- 
beuren van de handelingen, dan kan men door enhoev vertalen, b.v: 
terwijl hĳ liep, at hĳ, of al loopende at hĳ, enhoev enba, 
naan afa: 
„Zoolang” of „tot dat”, indien het geen bepaalden duur aanduidt, 
kan vertaald worden door hoeb (vóór het werkw. geplaatst) — nog, 
b.v.: zoolang hij hier was, heeft hij gewerkt, i hoeb endoek i, 
i enkerdja. Wil men een gelijken duur der twee handelingen of 
toestanden aanduiden, dan vertaalt men door faméhe, b.v.: hij bleef 
opperhoofd zoolang hij leefde, i endoek orang kaja faméhe 
1 enmät, of faméhe leran ij enmät. 
„In afwachting dat” kan men meestal vertalen door enteoek, 
wachten, b.v. : hij blijft in afwachting dat gij komt, i endoek enteoek 
o oemdat. 
„Totdat” kan ook door naa wak vertaald worden: in een onder- 
geschikten zin beteekent het: tot dat; in een nevengeschikten zin: eens, 
even, eenigen tijd, b.v.: oemteoek, oetoelis naa wak: wordt 
de tweede zin als een ondergeschikten zin beschouwd, dan beteekent dit: 
wacht totdat ik geschreven heb, totdat ik klaar ben met schrijven; wordt 
hij als een nevengeschikten zin beschouwd, dan wil het zeggen: wacht, ik 
zal het even opschrijven. 
„Toen, nadat”; indien ze meer redengevend dan tijdaangevend zijn, 
worden de bijzinnen welke ze inleiden vertaald als causale bijzinnen, b.v: 
toen zijn huis was ingestort, vertrok hij, ni rahan enlek ma, 
néfjaeit. 
Zijn ze werkelijk tijdaangevend, dan vertaalt men ze door fomoer, 

