


He 
Ge 
B. Praeteritum. 
Dikwijls kan men het verleden-zijn weergeven, door ruk achter het 
‚_ werkwoord te voegen. Zooals we reeds zagen, geeft r uk niet een verleden- 
zijn, maar een volkomen, een voltooid-zijn aan. Daaruit volgt dan dikwijls, 
dat de handeling of toestand volkonren zijnde, heelemaal geschied of 
verleden is. | 
Ruk kan op verschillende wijzen in den zin geplaatst worden, doch 
met eenige schakeering in de beteekenis. Men kan als algemeenen regel 
vooropzetten, dat het terugslaat op de zinsdeelen, die het voorafgaan. 
Staat het onmiddellijk na het werkwoord en diens bepalingen dan slaat 
het alleen op het werkwoord teyug; staat het, na het voorwerp, dan oefent 
het ook daar invloed op uit; evenzoo wanneer het na de betrekking komt, 
b.v.: oeit ruk tomati, ik heb dien man al gezien; (het zien is hier 
de hoofdzaak) oeit tomatiruk, ik heb dien man reeds meer gezien, 
(de nadruk valt hier meer op dien bepaalden man). lenfidruk ni 
habo wer jaw, hij heeft mij zijn boot verkocht, (de nadruk valt. 
ep het verkoopen); 1 enfid ni habo ruk wer jaw, zijn boot 
heeft hij aan mij verkocht, (met den nadruk op boot); i enfid ni 
habo wer jaw ruk, hij heeft zijn boot al aan mij verkocht, (met 
den nadruk op aan mij). 
Om dus, afgezien van den samenhang, aan een werkwoord de betee- 
kenis van het verleden te geven, moet men zijn toevlucht nemen tot 
bijwoorden als bissa, heelemaal, watoek, af, weg, afgedaan, laein, 
vroeger, wekatléë, zooeven, amnanat ruk, reeds lang, enz. 
Door aan zinnen, die door bemiddeling van een bijwoord de beteekenis 
van een verleden tijd hebben gekregen, noe ruk toe te voegen, krijgen 
we een perfectio, b.v.: Bal endat harawin, Bal is gisteren geko- 
men; Balendat ruk harawin, Bal is gisteren al gekomen, — Bal 
was gisteren al hier. | 
Om de gelijktijdigheid van twee handelingen in het verleden weer 
te geven, maakt men gebruik van hulpwoorden als endoek, zitten, 
endir, staan, te wat, ten tijde dat, hoe b, nog, enz, b.v.: ik zat te eten, 
toen hij mij sloeg, oedoek oean afa, i enbangil jaw; terwijl wij 
nog werkten is hij weggeloopen, am hoeb amkerdja, i nèfla. 
Men laat echter al deze hulpmiddelen achterwege, wanneer uit den 
samenhang blijkt, dat de verleden tijd bedoeld is, b.v.: amkerdja, 
i entoeb wat, ons werken, zijn liggen slechts, — toen wij werkten, 
bleef hij maar liggen. 
Wanneer onze verleden tijd meer redenaangevend of oorzaakaan- 
duidend is, vertaalt men hem als een causalen of finalen bijzin, AAE 
hij zag het lijk en weende, — omdat hij het lijk zag weende hij. 
C. Futurum. 
Gewoonlijk moet ook weer uit den samenhang blijken, dat een feit, 
/ 

