
Dat, en-, (M. datang), komen, na- 
deren uit noordelijke cf oostelijke rich- 
ting; uitkomen van tanden, opkomen 
van zaden, opkomen van hemellichamen. 
Endat läi ruk, al groot geworden 
zijn. 
Dawa, en-, toevoegen, bijvoegen. 
Entaha da wa, erbij nemen. 
Dawoer, afbraak. En-, afbreken. 
Nam-, afgebroken. 
De, of dedan, reeds donkere 
avond, nacht. In samenstellingen wordt 
altijd de gebruikt. De-froean, of 
dedanaffroea xn, middernacht. D e- 
meraän, morgeravond. De-i, ‘dezen 
avond. De- in, gisteren avond. Deen, 
gisteren. De abtiot ruk, al laat in 
den avond. De foeoet, reeds donker. 
De tijd wordt niet bij dagen doch bij 
nachten gerekend, zoodat wij vaak de 
door dag vertalen, b. v. de fir? over 
hoeveel dagen? De woet rehen, 
ruim tien dagen. 
Ook beteekent de de plank, of balk, 
waarop de dagen worden aangeteekend, 
enring de, als familieleden op reis 
zijn, om te weten hoe lang ze weg zijn; 
of na de bevalling om te weten, wanneer 
de zuivering plaats moet hebben. De ge- 
wone dagen worden met loodlijnstreep- 
jes, de Vrijdagen met St. Andries- 
kruisjes aangegeven. 
De, vragend partikel achter zinnen 
waarop men een bevestigend antwoord 
verwacht, = zeg, hé, niet waar? Itiba 
_ de, laat ons gaan zeg. Bok de? mooi 
hé? 
Ded, of den, pad, weg. Ded enmät 
ruk, de weg is verwilderd, vergroeid. 
Ded en waeit, de wegis begaanbaar. 
Ded matan, ingang van een pad. 
Ded hanga, zijweg. Ded enho of 
enba be? waar loopt de weg naar toe? 
Ded entoeboer taheit, de weg 
komt aan zee uit. Ded raan,op den 
weg. De ded raan nl. de openbare 
weg is\ heilig. Een misdrijf daar ge- 
pleegd, ontleent daaraan een zeer ver- 
zwarende omstandigheid; daarom heeft 
men daar ook minder diefstal te duchten, 
en als men zich van den weg verwijdert, 
zal men pakjes of mandjes niet langs. 
den weg zoolang verstoppen, maar veeleer 
midden op den weg leggen. Ded ratan 
of ded roehoen, naast den weg. 
Ded noetang, halfweg. Ded leen, 
onderweg. Janan ded leen, een 
onwettig kind. Oemho ded leen, 
gij slaat een anderen weg in, gij ver- 
34 
Dat—Deï 
vreemdt u van ons. Ded oe, of här 
oe, oudtijds, vroeger. Ded moerin 
raan, uitdr. in gebruik bij de vaststel- 
ling van de huwelijksgift: ded raan 
zijn de kostbare kleeren, ded mo e- 
rin de gewone kleeren, welke de bruid 
meekrijgt; ded moerin raan is 
de heele opschik der bruid. Na ded 
einfir? op! hoeveel manieren? 
Dedan, zie de. Rahan dedan, ge- 
vangenis. 
Dedar, (Mal. doeri), doorn, stekel 
prikkel. 
Dede, (v. de), ’s nachts. Dede ha- 
mar bissa, dag en nacht. 
Dedeëw, tweeling. Janar dedeë W, 
tweelingkinderen. Zijn de tweelingen 
van ’t zelfde geslacht, dan is het een goe- 
de tweeling, dedeëw ken, en zullen 
ze blijven leven; zijn ze van verschillend 
geslacht, dan is het een ongelukkige 
tweeling, dedeëw sa, en. ze zullen 
sterven, wijl ze beschouwd worden als 
reeds in den schoot der moeder samen 
gehuwd te zijn, welke bloedschande als 
zware zonde wordt aangemerkt. Blijven 
ze echter leven, en huwt het meisje later, 
dan moet aan den jongen de boete, ho e- 
tan, betaald worden, even alsof men zijn 
wettige vrouw schaakte. 
Dedeen, (v. de), eergisteren. 
Dedeïn, G. K. — moek. 
Dedeïn, (v. de), eergisteravond. 
Deen, (v. de) gisteren. 
Deen, en-, omknellen, eng maken. 
N a f-, eng of te eng zijn, knellen, wrin- 
gen, te nauw zijn, verjagen, verdringen. 
Deeng, en-, spreken, zeggen, vermel- 
den; ongunstig bespreken, lasteren. E n- 
deeng hira, van iemand kwaad 
spreken. 
Deew, zie dedeëw. 
Defoean, of defoeoen, G. K. = 
katleen. 
Defoeoen, (v. de), of defoeoet, 
donker, duisternis. 
Defoeoet, zie def oeoen. 
Dei, (v. de), dezen avond. 

