

| bijwoord wil en voor soe de bijwoor- 
den woev of wäv, b.v. nëfla rät 
Wadan, naar Elat zeilen (wanneer 
men uit het noorden komt); en wêëhe 
‚soe Wadan, naar Elat roeien (als 
‚men uit he zuiden komt). Ensoe 
‘rat, op en neer, her- en derwaarts 
gaan. | 












































ie Rät, néb-, (v. ratin), bezweet, 
vermoeid, afgemat zijn; doorzweeten, 
b.v. van een kruik, 
‚ Rät, (M. radja), koning, regent. 
‘Asa rät, van koninklijke familie 
\of afstamming. Pangkat rät, 
‘koninklijke waardigheid. Rat Aknäs, 
(een zeer machtige legendarische koning. 
OO leman rät? ben je zoo gewichtig 
als een koning? == ben je te goed om 
dit of dat te doen? 
‚De wordingsgeschiedenis van het 
\rät-schap is niet met volstrekte ze- 
(kerheid vast te stellen, wijl de overle- 
veringen niet altijd overeenstemmen, 
te meer wijl aan deze verhalen vaak 
belangen. verbonden zijn nl. van rechten 
op gronden enz, is het niet te verwon- 
‚deren, dat eenieder geneigd is de lezing 
‘in zijn voordeel te wijzigen. Vrij alge- 
meen wordt het volgende erkend. In de 
‚oude tijden, (naar gissing zou dat onge- 
veer zes of. zeven geslachten geleden 
zijn), bestond de waardigheid van r ät 
op Gr. Kei nog niet. Op Kl. Kei trof men 
er vier aan. De invloedrijkste waren die 
der Noefit (zie bij Oersiw); de 
Noefit Roa hadden tot rät: 
Mangerib, te Madwêr, (thans is 
deze tak uitgestorven); de Noefit 
\Nangan hadden tot rät: Kanéw, 
te Jet wäv, onder den naam van Bi b- 
itet- rät en als waardigheidsteeken 
het goudstuk, mäs Babak, (eveneens 
(uitgestorven). Te Ohoililir had men 
rä t Matiloer. De meest invloed- 
tijke was räti Tabtoet van Ohoi- 
woer (Dit dorp, thans verdwenen, lag 
aan de kreek Sôrbai, tusschen de 
tegenwoordige dorpen Letfoean en 
Evoe. Merk op den naam Sôrbai: 
‚sr of hôr, = inham kreek, rivier; 
bai of oewe hangt samen met M. 
boewaja. Men vergelijke nu de na- 
‚men Sorbai en Soerabaja en men 
herinnere zich de Balische afkomst 
mat rat Tabtoet). Rät Tabtoet 
gaat naar Bali het land zijner afstam- 
‚ming en brengt van daar mee een ng a- 
\nga, lans, en een soeroek, zwaard. 
‚De nganga stuurt hij naar Lêr- 
‚ohoi- lim op Joet, om met hen een 
verbond te sluiten, (zie Ngabal), en 
‘behoudt de soeroek zelf. Verder ver- 
„spreidt hij de nieuwe adat van Bali mee- 
| 

gebracht en in de dorpen die haar aan- 
nemen stelt hij een rät aan. Zoo ont- 
staan de rät-schappen van Ibra, 
Roemät, Fän, Roemadiàn. De 
dochter van Tabtoet gaat naar W a- 
1n,waar zij tot koningin verheven 
wordt, zoodat het officieele kostuum der 
Yät ’s van Wain vrouwenkleeren zijn. 
Deze dochter, Dit Sakmaäs gehee- 
ten, huwt met Ar- noehoe van 
Danär en verheft dezen daar tot 
rät. Op aanraden van haar vader 
was zij naar Danär gegaan en 
had een draagmandje vol leeftocht mee- 
gekregen. Doch in de verschillende dor- 
pen waar zij door kwam werd haar 
overal wat ontstolen, zoodat haar 
leeftocht uitgeput was eer zij het 
doel harer reis, bereikt had en zij dus 
onverrichter zake naar Tabtoet 
terugkeerde. Deze bond nu een ge-' 
spleten klapperblad om den boven- 
rand van haar mandje als verbodsteeken 
en dit was de oorsprong van het alge- 
meen verspreide verbodsteeken bel w i- 
rin of balwarin. Ar- noehoe 
stelt op zijn beurt een rät aan te Doe 
(Doelah) onder den naam van rät 
Bal- Doe- Hadat en geeft hem als 
waardigheidsteeken het goudstuk a- 
jang- woet, De rät van Doe stelt 
aan den rät van Ohoi-taheit onder 
den naam van Hadaten een te So m- 
lain onder den naam van Manti- 
loer, met als waardigheidsteeken het 
goudstuk a- Nelak, wijl de familie van 
rät Madwêr uitgestorven was. Deze 
allen heeten Oersiw omdat rat A r- 
noehoe met Dit-Sakmaäs een 
karbouwonder negen, si w, dorpen ver- 
deelde om ze tot een machtig bond- 
genootschap te vereenigen. Later wer- 
den nog anderen daarin opgenomen. 
De rät van Doe gaat per belan 
naar Joet, en stelt te Ja mtil een 
rät aan onder den naam van Il- Kil, 
en geeft hem als waardigheidsteeken het 
goud Rew- têr- dir- jai. Ook te 
Watlar stelde hij een rät aan onder 
den naam van Borër en beiden tra- 
den tot de Oersiw toe, Al deze Oer- 
siw te samen worden aangeduid onder 
den naam van: Soeroek- ref- wa- 
rak Ngabal joet Ngaratsiw. 
Ondertusschen was de dochter van 
Ar noehoeen Dit Sakmäs wel- 
ke Boente noehoe dit heette, 
geschaakt door lui van Fêr, waar zij 
huwt en een rät aanstelt onder den 
naam van B o mä v. 
De lui van, Lêr-ohoi- lim vangen 
een potvisch, loer, en verdeelen hem 
onder vijf dorpen, welke zij aldus tot 
het verbond der Loerlim vereenigen, 
nl: Fêr, Niroen = Lêr- ohoi- 
Rat 
_. Ni 
Ö 

