


































ee, 
dig gebruikt: kirahoenkoe sakit „zoolang als mijn ziekte duurde”; kidekah- 
koe nggeloeh „zoolang ik leef”', 
Sekali-sekalin „af en toe, nu en dan”; gelgel „steeds”; gelgel 2 „gewoon- 
lijk”. 
Met pagi achter een ander woord drukt men een toekomstigen tijd 
uit; zoo ook met denggo en kari; tah mawen djadi pagi kam sakit „als ge 
eens ziek mocht worden”; denggo „tegen den avond”; tah kai djadi denggo, 
dibata metehsa „wat of er later gebeuren zal, dat zullen de goden (dibata) 
weten”; pagin, comparatiefvorm van pagi, is stelliger „Jater”, erkadiola kam 
pagin ‚later zal je er berouw van hebben”': 
kart straks”; ndaboeh kum kari „straks zal je vallen”. 
IV. Van plaats. /dja pa pe overal’; idjenda hier” (bij den spreker), 
idjena „daar (bij den aangesprokene); (bij geen van beiden) (dje „daar” ; ver- 
der af; djah ginds”; (djadah ginds daar” (zie de voornaamwoorden); idas 
„boven”; iteroeh beneden”. Verder alle samenstellingen met de voorzetsels 
|, koe, arah (zie bij de voorzetsels). 
Koe dja pa pe kam lawes „waar gij ook heen gaat”. Koedja ta? „Waar 
is hij naar toe?” Op de vraag of iemand werkelijk in huis is, luidt het 
antwoord: eroeh ja „hij is beneden”, dus „niet thuis” (daar alle huizen 
op palen of op neuten gebouwd zijn). Verder bepaalt men de plaats van 
iets met: arah matawari poeltak „aan den kant waar de zon opgaat’; ara/ 
matawari soendoet of arah matawart ben „waar de zon ondergaat” of „waar 
de zon donker wordt” (bex „donker’’); koloe-koloe „stroomopwaarts”’; kahe-kahe 
„stroomafwaarts”’; bijv. | 
roemahkoe si arah matawari poeltak „mijn huis is dat aan den zonsopgangs- 
kant (van het dorpsplein)’; ikoetna laoe kahe-kahe „hij volgde de rivier 
stroomafwaarts”; sapokoe djoeloën sapo Pa Melam „mijn tuinhut staat meer 
stroomopwaarts van de tuinhut van Pa Melam”. Terdjahên bahan! „doe 
het meer stroomafwaarts”. 
„Van hier, van daar”, wordt gevormd met nari: (djenda nart „van 
hier uit’; idjah nari „van ginds uit”. 
Richting duiden ook aan; kempak, empak; lawes ia kempak kepoeltaken 
„hij ging naar het Oosten”. 
V. Redengevende bijwoorden. 
Sabap en sabap & „daarom, de reden van”. 
sabap akoe la reh... „de reden dat ik niet kwam, is... 
sabap & maka akoe la reh „en dat is de reden dat ik niet kwam”. 
e me sabapna maka akoe la reh „dit nu is de reden dat ik niet kwam”. 
e maka is soms gelijk aan sabap E; & maka akoe la reh „daarom kwam 
ik niet”; soms alleen maka; maka akoe la reh, sabap sakit akoe „dat ik 
niet kwam, omdat ik ziek was”. Maka leidt dan een bijwoordelijken zin in. 
Soms is maka zeer moeilijk in het Nederlandsch weer te geven, bijv. O 
Gergabalë, kataken man si Noeankata Enda, ola nai ta erbahan djoedi, ker 
maka djaoeng kami, timbako, ranting, itangkoi anak kamt man galar oetang 
6 
DE) 
