

je 

































nog te eten hebben”. | 
Tapi di la perban si Djambang, kat pe la koe roemah „maar als het niet | 
door Djembang was, kwam er niets in huis”. In dezen zin is perban meer | 
verbaal-substantief. 
In het hierboven aangehaalde voorbeeld: oedan gia reh nge akoe, kan 
men gia ook door p& vervangen: „al regent het ook, ik kom toch”. Gia 
heeft meestal de beteekenis van „maar”; oedan gia „laat het maar regenen” 
Bitjara „als, in geval dat”; bitjara idalini, doea berngi, teloe berngi maka 
seh „ingeval dat [als] men het wou loopen, twee, drie nachten voordat | 
men er zou aankomen”. Bitjara anakkoe bagë, koepekpek „als mijn kind | 
zoo was, ik sloeg ’t”. | 
Koene „in geval dat”; koene la ia nggit, soeroeh kalak ngelegi ia „in geval | 
hij niet wil, zend lieden daarheen om hem te halen”. | 
Seja-atan of seja-katan „uitgezonderd, behalve”. Kerina ngikoet ndedah, 
s&ja-katan siberoe si kitik adah „allen gaan mede feestvieren, behalve dat 
kleine meisje daar”. 
Minter of ook wel mintes „dadelijk”. Kentja telarna boeboena, minter (mintes’ 
lawes ia: koe roemah „toen hĳ zijn fuiken had nagezien, ging hij dadelijk 
naar huis”. 
DE NADRUKSWIJZERS. 
S 196. De voornaamste nadrukswijzers in het Karosch zijn: me, nge, 
kap, kepë, met de samengestelde: me kap, en de afgeleide: kapen, kapken, 
me kapken, me kapen, kepeken, me kepëken. Behalve deze, dienen ook pe en 
lah soms als nadrukswijzer. 
Het juiste gebruik van de nadrukswijzers is moeilijk in regels vast 
te leggen; men moet mettertijd gaan gevoelen waar dit meer en beter 
past dan dat. Toch is er wel een en ander van te zeggen, dat den weg 
kan wijzen, zooals hieronder blijken zal. Het juist gebruik toch is van 
veel belang; deze woordjes geven kleur aan de taal en het gebruik er 
van doet de woorden beter vloeien. Toch zij men op zijn hoede bij het | 
gebruik; er zijn Karo-Bataks die geen vijf woorden kunnen zeggen zon- | 
der een nadrukswijzer; er zijn er ook die er een spaarzaam gebruik van 
maken. Een overvloed van »ng'öända en ng’ah enz. ia ng’ enz. doet aan 
de fraaiheid der taal geen goed; daarentegen geeft een matig en juist 
gebruik veel levendigheid aan de zinnen. | 
S 197. Me en nge worden vaak zonder veel verschil gebruikt. Het is AN 
moeilijk te zeggen waar het verschil in beteekenis schuilt. Mogelijk is nga f | 
in de woordjes langa en denga (meestal uitgesproken lang-nga en deng-nga) | 
resp. „nog niet” en „nog, daarbij” een andere vorm van nge; ook is mma 
