3JJ BeSCHRYVING DER K.RUYDEN, BoLLEN EN BLOEMEN , III BoEK, 35Ó 
genen, koude nagten, cn hayrige fchrale Winden. Dus 
verkrijgen zc te eerder Bidden*, wclkewel nauw gewagt 
moeren zijn voor fterke wmdbuyen , vermits ze dc zel- 
ve niet konnen verdragen , ja dikmaal daar door worden 
• gefchcurd en in ft uk ken gebroken. 
Zonder- Hebben ook dcezc aanmerkens-waardige eygenfehap, 
linge en darze gccncrlcy vochtighcyd van buyten aan haar wil- 
aannierke- ] cn g Ca "oqcn , of laten hangen ; ja al recgende hetfehoon 
ziamhe 'd ^ CT1 S c ' 1 ^ lcn da S Ian §' Want zoo haaft het Water 
op deeze Bladeren valt, zoo vloeyd het terftond daar 
van weer af. Zij vcrgcnncqcn zich, met het geen haar 
de Natuur mecdccld , door de W ortelen aan zich ge- 
trokken, cn lijden geen ander. Maar daar is noch een 
zonderlinger aanmcikclijkhcyd. Dcczc Plant komt 
voort uyt het Water z.elfs, tc wcetcn , uyt dc Rivier 
de AT//, welke door ^E^ypten loopt ("waarvan daan 
zij dc naam van Arum ^Egyptiacum heeft bekomen) 
en word van daar in dcczc Landen gebragt. 't Is dcr- 
halvcn geen wonder , dat zc zoo dikmaal in de Zomer van 
van dcezc Rccgen-water wil voorzien zijn. Maar dit is wonderlijk. 
Plant. Alszchet Water, van onder in een Pan gegoten, door 
de gaten des Pots na zich heeft getrokken, fmijtze het 
zelve 's nagts weer uyt door de fpitze punten iiarcr 
Bladeren, alszc ontrent half open , en noch in malkan- 
der gewonden zijn; zulk er-wijs dat het met een Boog 
1 op dc manier van een Fonteyn , van zich ftraalt , met 
een firaaltje, zoo fubtyl, zoo dun , als een hayr des 
Hoords. Ecvenwcl konnen nauwkeurige aanichou- 
wers het zelve niet alleen genoegzaam zien , maar 
ook, als zc dc hand daar onder houden , lichtelijk voe- 
len , wijl dc zelve van dit zeer rcyn en zuyvcr nat be- 
vochtigd word. 
Vervolg Als nu dc Bladeren geheel open zijn gegaan , word 
vin dit hare drijvende kracht een wcynig verminderd , cn dan 
Natuur" 1 S eevcnze ,l >' t dc gcmctdde hare punten gcheele drup- 
wonder, pelen Water, zoo klaar als kryftal , van zich; welke 
op dc aarde neervallende, de zelve nat maken. Dit ge- 
fchicd ieder jaar, in het warmfte van dc Zomer, bij 
goede heldere dagen , zoo lang , tot dat dc koude in 
óeHcrfft bcgindtc vermeerderen, cn4iaar zulks verhin- 
derd. Men ziet het van 's avonds ten «J tot 's mor- 
gens ten agt uren zonder ophouden : maar dan van 
a^t tot z.es uren niet meer; vermits in dien tijd de hitte 
der Zonneftralen de vochtighcyd verteerd. Doch tce- 
gens den avond gaat dit Natuur -wonder weer zijn vo- 
rige gang, wijl de Plant, door dc afnecming der hitte 
enwechwijkingdcr Zon, als verquikt, en in hare kracht 
herfleld word ; inzonderheyd als men haar voor dc mid- 
dag van onderen wel met Water heeft voorzien. Want 
hoe meer vochtighcyd zij na zich trekt , hoe meer zij 
ook door hare Bladeren weer uyt werpt, 
in den Dit Wonder der natuur zal den Lee^er buyten twij- 
Hof van f e \ n j et a ]i cn vree md , maar vccle ook veellicht onge- 
w«föT htf'jk. fchijncn. Eevenwel is het indcr daad gantfeh 
waarachtig en z,eeker : ook zeer mecnigmaal van veel 
aanzienlijke en eerlijke Pcrfooncn in mijnen Hof met ey- 
gener üogen gezien , en met verwondering aange- 
merkt geworden. Indien echter iemand hier aan noch 
al mogt twijffelcn, die Qucekc dcezc Plant zelfs, op 
dc nu verhaalde wijze , zoo zal hij in zijnen cygencn 
Hof dc waarheyd hier van bevinden, cn andere too- 
ncn konnen. 
Het Arum jEcypttacum minus, of kjeyn Kalfs- 
Kat&roet voet uyt Egypten , bemind de zelve grond cn warme 
uyt /E- plaats, zoo wel in de Zomer als M 'inter ; in welke zc, 
gypteu. droog zijnde , lauw-gemaakt Reegcn-warcr moet ge- 
nieten , zoo dikmaal als 't van noden is. Ook laat ze in 
deeze tijd (de Wmter) niet al hare Bladeren vallen, 
maar blijft gedurig groen. 
Geeft zelfs Dcczc geeft niet alleen in Egypten jaarlijks Bloemen , 
in deeze maar ook in onze koude Ntemet landen (alhoewel zon- 
Landen dcr met warme cn goede Zomers ; welke aan 
Bloemen. nct Arum vEgyptiacum majus, of groot Kalfs- 
voet uyt Egypten , noyt gezien worden , noch hier , 
noch in Egypten zelfs , maar wel in Oofi-Indicn , op 
het Lylana Java, gelijk men dit ieder jaar daar on- 
dervind ; en in dcezc Figuur genoegzaam vertoond 
word. 
Zij (deproote foort) heeft, op dc wijze van een Gedaante 
--- _ der Wor- 
tel van het 
" groot M- 
langwerpigc Raap , of AW,ecn korte, knobbelige Wor- ^ W ^l 
tel ; boven dik cn rond, doch onder wat dunner toe- ^ _ 
lopende ; voorzien met vccle lange , fterke , ronde , gyptifcbe 
uyt den witten blcck-rood geverwde Fiedelen. De 
Wortel zelfs is inwendig bleek-bruyn-vcrwig , van 
binnen wit, met cenigc geelachtige jlippelcn en klcy- 
ne fireepjens doorlopen. Dc fubfiantte en Jmaak^ is 
als die der Knollen ; doch zeer lcherp cn bijtend op 
de Tong. 
Uyt welke in het laatftc van jipril de Bladeren, de Eygentlijk 
een na de ander, boven malkander uytfleekendc, voort- bcri Ë t » 
komen ; zelden in eene Zomer meer dan vijf of zes in 
getal ; op lange , blcck-grocnc Stcelcn , boven rond , 
van binnen vol nat, en zeer fponsachtig; onder dik, 
breed , en na binnen geuts-wijzc ten halven gefield : 
waar uyt het middenfte en regt-opftaandc Hert , t'cl- 
kens hooger uytfchictcndc , zijnen oorfproeg neemt. 
Dc cerfte uyt dc Wortel voortkomende Bladeren zijn de 
klcynftc , de laatftc de grootfte ; doch in grootte zeer 
verfchillcnde, na dat de warmte, koude of Reegen in 
de Zomer meerder of minder is. Zomtijds zijn de groot- 
fte meer als twee voeten lang , eene Maat-voet cn vier 
duymcn breed : dan weer in tcegcndccl maar ruym eene 
Maat-voet cn zes duymcn lang, in het midden op het 
breed ftc : van een zeer fchoone , beziens-waardige, cn van de ge- 
een Hert-gelijkende gedaante : zijnde altijd met hare daamc 
punten volkomen uytgewonden; neerwaarts hellende; jyj^jj^ 
boven donker, of gras-groen, doch niet blinkende van Bladeren, 
aart ; onder vercierd met een bevallijkc blcek-groene 
verwc. Als men ze in de Mond knauwd, fteekenzc 
en bijten ze zeer in dc Keel en op de Tong. Lichtelijk 
brcckcnzc door een fterke Wind. Aan de randen zijn 
zc effen cn flegr ; doch zomtijds met een vouwtje of 
twee bcgaaft. In het midden voorzien met een groo- 
tc , heldere , dikke en waterachtige Ader , waar uyt 
voortkomen tien of twaalf andere klcyner; en uyt die 
weer andere veel klcyner; boven niet zoo wel zichtbaar 
als onder; lopende met een fchoone iTxccps-wijzc zwier 
neerwaarts na de Randen. 
L}e gemclddé BUdm* beginnen teegens en in dcWVa- Bloemen. 
ter van onder op een gcele couleur aan zich te trekken , 
en alzoo al langzaam te verderven in haar zeiven. Noyt 
geeft dcezc Plant ( gelijk alreeds gezegt is ) in onze 
Gcwcftcn, maar wel in vccle Plaatzcn van Ooft-Indicn, 
Bloemen cn Vruchten. Welke Bloem, op de manier van 
onze gemeene Arum , of Kalfsvcee , in zijn huisje , 
doch grooter , voortkomt. Eyndclijk vergaan zijnde, 
word gevolgd van vcelc blinkende, groene en ronde 
Zaadknoppen , op een fchoon-bün kende Steel Druyfs- ^* a ^ 
wijze tc zaam-gevoegd ; cerft met een tcedere bladej- 
achtigc huyd overtogen, die zich daar na in vijf dcclen 
van malkander fchcyd; vercierd met een zeer fchoone 
lecvendige roode verwc. 
Eevenwel word deeze foort, gelijk ook het Arum Aanwin- 
./Eg yptiacum minus, of klejn Egjptifihc Kalf 'svoet, ning. 
genoegzaam aangewonnen door hare aangegroeyde 
jtwt Mortelen ; welke men met een wafTende Maan in 
April van de oude afneemt, en verplant. Deeze jon- 
ge moet men in ieder foor jaar ( inzonderheyd van dc 
kleyne Egjptifche Kalfsvoet ) vlijtig van hare voor- 
naamftc Bol-wortel doen ; want hier door worden ze 
dies te bcquamer gemaakt , om hare Bloem voort te 
brengen. 
Het Arum foliis Laciniatis majus , of groot Groot 
Kalfsvoet met gefneedene Bladeren , het welk ook in 't . ,voe * 
Latijn Serpentario major, of groot Speerwortel ; f tiee / ene 
in het Hoogduytfch Schlangenkraut ; in 't Franjch bladeren. 
S erp tNTAiRE word genoemd , bemind een zeer zan- 
dige aardt. Geeft wel een verwonderen s -waardige Steel 
